BÍNH CÁT VẤN NGƯU
丙吉問牛
(Bính Cát hỏi về con trâu)
Xuất xứ: “Hán thư – Bính Cát
truyện” 漢書 - 丙吉傳.
“Bính Cát” 丙吉là tên người, vị Tể tướng nổi tiếng thời Hán Tuyên Đế 漢宣帝 nhà Hán.
“Bính Cát vấn ngưu” 丙吉問牛là từ ngợi khen
quan lại quan tâm đến nỗi thống khổ của dân chúng. Thành ngữ này xuất phát từ “Hán
thư – Bính Cát truyện” 漢書丙吉傳. Bối cảnh câu chuyện như sau:
Bính Cát đảm nhậm chức Tể tướng, một lần
nọ ông ngồi xe đến các thôn xóm để tuần thị. Trên đường đi, gặp mấy người đang đánh
nhau, đánh rất dữ, thậm chí đã xảy ra thương vong. Bính Cát trông thấy, không hề
đến hỏi, vẫn cứ đi về phía trước. Lúc bấy giờ, đám bộ hạ cảm thấy kì lạ, nghĩ bụng,
Tể tướng sao lại không quản? chỉ có điều không dám hỏi mà thôi. Thế là bọn họ
tiếp tục lên đường. Đi được một đoạn khá xa, bỗng nhiên nhìn thấy phía trước có
một anh nông phu đang đuổi theo một con trâu, chỉ thấy con trâu nọ vừa chạy vừa
thở khí từ miệng ra. Bính Cát thấy tình hình như thế, liền lập tức dừng xe lại,
cho người đến phía trước hỏi nông phu:
-Ông đuổi theo trâu, đoạn đường đã được
bao xa rồi?
Đám bộ hạ lúc này liền hỏi Bính Cát rằng:
-Bẩm Thừa tướng, lúc nãy trông thấy
mấy người đánh nhau, mạng người là đại sự liên quan đến trời, nhưng Thừa tướng
không hề hỏi qua. Giờ nhìn thấy con trâu thở hồng hộc, đó là chuyện nhỏ mà Thừa
tướng lại quan tâm. Đó chăng phải là đảo điên gốc ngọn sao?
Bính Cát nghe qua, đáp rằng:
-Bách tính đánh nhau gây thương tích,
đó là việc mà viên quan địa phương có chức trách phải quản lí. Còn như trâu thở
hồng hộc, nó nói cho chúng ta biết, hiện đang là đầu mùa xuân mà khí trời đã nóng
như thế, rõ ràng là thời tiết mất đi sự điều hoà, sẽ bất lợi cho nông phu, ảnh
hưởng đến mùa màng của cả xã hội, cho nên ta phải hỏi. Có quan tâm đến, đó mới
là việc mà ta là Tể tướng phải chú ý.
Đám bộ hạ nghe qua những lời của Bính
Cát, không ai là không phục.
Về sau người ta căn cứ vào câu chuyện này, phàm là quan lại quan tâm đến nỗi thống khổ và tai hại của dân, đã tạo nên thành ngữ “Bính Cát vấn ngưu” 丙吉問牛, hoặc giản xưng là “Vấn ngưu suyễn” 問牛喘.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 25/10/2026
Nguồn
MỖI NHẬT NHẤT TỪ
每日一辭
Biên soạn: Lâm Lê 林藜
Hoa Thị xuất bản
xã ấn hành
Trung Hoa Dân Quốc,
80 niên (1991)