NHẤT QUỲ DĨ TÚC
一夔已足
(Chỉ cần một ông Quỳ là đủ)
Xuất xứ: “Lã Thị Xuân Thu – Sát
truyện” 呂氏春秋 - 察傳.
Chữ “quỳ” 夔 ở đây có mấy cách giải thích:
-Một loại quái thú. Theo “Sơn hải
kinh – Đại hoang đông kinh” 山海經 - 大荒東經: Thời Hoàng Đế 黄帝xuất hiện
một quái thú, hình trạng giống trâu, toàn thân có sắc xanh nhưng không có sừng
và chỉ có 1 chân, nhưng chạy nhanh như bay, tiếng kêu nghe như sấm rền, quái
thú này chính là con “quỳ” 夔.
-“Quỳ” 夔 cũng là địa danh, gọi là phủ Quỳ Châu 夔州, nay thuộc huyện Phụng Tiết 奉節tỉnh Sơn Tây 山西.
-“Quỳ” 夔 lại là nhân danh, là người thời Nghiêu
Đế 堯帝, tinh thông âm luật, sở trường
gõ chiếc khánh làm bằng ngọc. Theo truyền thuyết, chỉ cần nghe tiếng khánh của
ông vang lên, muôn thú sẽ theo tiết tấu mà nhảy múa. Khi ông Thuấn lên ngôi,
ông đảm nhậm chức “Nhạc chính” 樂正, chính
là vị đứng đầu nhạc quan.
“Quỳ” 夔trong thành ngữ “Nhất Quỳ dĩ túc” 一夔已足này là chỉ âm nhạc gia. Thành
ngữ này xuất từ “Lã Thị Xuân Thu – Sát truyện” 呂氏春秋 - 察傳. Nguyên văn là:
Quỳ năng hoà chi, dĩ bình thiên
hạ, nhược Quỳ giả nhất nhi túc hĩ.
夔能和之, 以平天下, 若夔者一而足矣.
(Ông Quỳ có thể điều hoà âm nhạc, lấy
đó để bình trị thiên hạ, người như ông Quỳ chỉ cần một là đủ)
Câu thành ngữ này hàm nghĩa là:
Với nhân tài chân chính, chỉ cần một
người là đủ. Bối cảnh của câu thành ngữ này như sau:
Sau khi ông Thuấn 舜lên nối ngôi, muốn để một một
người đảm nhậm chức Nhạc chính đứng đầu nhạc quan, nên phái đại thần Trùng Lê 重黎đi tìm, Trùng Lê tìm được ông
Quỳ 夔. Từ lúc đảm nhậm chức Nhạc
chính, ông Quỳ đã phát huy sở trường của mình, đính chính ngũ thanh lục luật,
sáng tác nhiều nhạc khúc ưu mĩ. Một năm nọ, Thuấn Đế muốn phái ông Quỳ đi tuần
hành các nơi, đem những nhạc khúc đó truyền bá đến các nước chư hầu bốn phương
nên đã nói với đại thần Trùng Lê. Trùng Lê sợ chỉ có một mình ông Quỳ thì khó
mà hoàn thành nhiệm vụ, muốn tìm thêm vài vị nhạc sư nữa cùng đi. Nhưng Thuấn Đế
nói một cách chắc chắn rằng:
-Cái gốc của âm nhạc, giá trị là ở chỗ truy cầu sự hài hoà thống nhất về mối quan hệ giữa thanh âm và tình cảm con người. Nhân tài như ông Quỳ thì chỉ cần một người là đủ.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 19/8/2026
Nguồn
MỖI NHẬT NHẤT TỪ
每日一辭
Biên soạn: Lâm Lê 林藜
Hoa Thị xuất bản xã ấn hành
Trung Hoa Dân Quốc, 80 niên (1991)