孔子为鲁司寇, 与于蜡. 既宾事毕, 乃出游于观之上, 喟然而叹. 言偃侍, 曰:
“夫子何叹也?”
孔子曰:
“昔大道之行, 与三代之英, 吾未之逮也, 而有记焉.”
(孔子家語 –
礼运第三十二)
Phiên
âm
Khổng Tử vi Lỗ Tư khấu, dự vu Lạp. Kí tân sự tất, nãi xuât du vu quan chi
thượng, vị nhiên nhi thán. Ngôn Yển thị, viết:
“Phu Tử hà thán dã?”
Khổng Tử viết:
“Tích đại đạo chi hành, dữ Tam đại chi anh, ngô vị chi đãi
dã, nhi hữu kí yên.”
(Khổng Tử gia ngữ - Lễ vận đệ tam thập nhị)
Dịch
nghĩa
Khổng Tử
lúc đảm nhậm chức Tư khấu nước Lỗ, từng tham dự tế Lạp cuối năm. Sau khi bồi tế
hoàn tất, Khổng Tử ra khỏi cung môn, lên trên đài ngắm nhìn, cảm khái cất tiếng
than dài. Đệ tử Ngôn Yến theo hầu bên cạnh, hỏi rằng:
“Sao thầy lại than vậy?”
Khổng Tử đáp rằng:
“Thời mà đạo lớn thi hành trong thiên hạ trước đây cùng với thời Tam đại Hạ Thương Chu mấy vị quân chủ anh minh đức tài xuất chúng nắm chính quyền, ta đều theo không kịp, chỉ có thể nhìn thấy một số ghi chép mà thôi.”
Khổng Tử gia ngữ 孔子家语: còn gọi là Khổng
thị gia ngữ 孔氏家语, nói tắt là Gia ngữ 家语. Đây là bộ trứ
tác của Nho gia, nguyên bản có 27 quyển, bản hiện nay có 10 quyển, tổng cộng 44
thiên. Khổng Tử gia ngữ ghi lại tư tưởng
cùng ngôn hành của Khổng Tử và môn đệ của Khổng Tử.
Bản Khổng Tử gia ngữ hiện nay gồm 10 quyển,
44 thiên, Vương Túc 王肃 thời Nguỵ chú. Sau sách có phụ thêm bài tự của Vương Túc, và “Hậu tự” 后序.
https://baike.baidu.com/item/%E5%AD%94%E5%AD%90%E5%AE%B6%E8%AF%AD/6656586
Quyển Khổng Tử gia ngữ do Vương Ứng Lân王应麟chủ biên, phần tự của Vương Túc để ở đầu sách và không có phần “Hậu tự”.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 21/8/2026
Nguồn
KHỔNG TỬ GIA NGỮ
孔子家语
Chủ biên: Vương Ứng Lân 王应麟
Trường Xuân . Thời đại văn hoá xuất bản xã, 2003