ĐAN TỰ HỒ TƯƠNG
簞食壺漿
(Bách tính hăng hái uý lạo tướng
sĩ)
Xuất xứ: “Mạnh Tử - Lương Huệ Vương
thiên” 孟子 - 梁惠王篇 và “Công Dương truyện – Chiêu
nhị thập ngũ niên” 公羊傳 - 昭二十五年.
Trong thành ngữ “Đan tự hồ tương” 簞食壺漿này, chữ 簞 bính âm “dān”, âm là 單 (đan). “Đan” 簞là vật hình tròn được đan bằng tre dùng để đựng cơm.
Còn chữ 食, bính âm “sì” , âm là 寺 (tự). Chữ 食 (tự) trong thành ngữ này là
danh từ, cho nên “đan tự” 簞食là một
giỏ cơm; còn “hồ tương” 壺漿là một
bầu rượu hoặc một bầu nước canh.
Hiện nay đem “đan tự” 簞食và “hồ tương” 壺漿đi liền với nhau để làm thành
thành ngữ, tuy theo mặt chữ giải thích là “dùng giỏ đựng cơm, dùng bầu đựng rượu
hoặc đựng nước canh”, nhưng hàm nghĩa của nó là đem “đan tự bình tương” đi khao
tướng sĩ. Cho nên trong “Mạnh Tử - Lương Huệ Vương thiên” 孟子 - 梁惠王篇có câu:
Đan tự hồ tương dĩ nghinh vương
sư
簞食壺漿以迎王師
(Đem giỏ cơm bầu rượu đi nghinh
đón đội quân triều đình)
Ý nói tình hình bách tính nhiệt tình hăng
hái uý lạo tướng sĩ.
Thành ngữ “Đan tự hồ tương” 簞食壺漿 xuất từ “Công Dương truyện –
Chiêu nhị thập ngũ niên” 公羊傳 - 昭二十五年, cũng chính là thời gian Lỗ Chiêu Công 魯昭公năm thứ 25, Lỗ Chiêu Công đi thăm
nước Tề.
Đại phu nước Tề là Cao Tử 高子, tay bưng một giỏ cơm và 4 miếng
thịt săn xắt rất vuông vức, và một vị đại phu khác tay bưng một bầu rượu hoặc bầu
canh, nói rằng:
-Quốc quân chúng tôi nghe nói Quân Hầu
quý quốc đang ở ngoài nước, nếu nấu cơm thì
bất tiện, nên chúng tôi mạo muội đưa cho tuỳ tùng một ít lương khô để tạm dùng.
Cho nên “Đan từ hồ tương” 簞食壺漿chính là hình dung tình hình mọi
người hăng hái uý lạo tướng sĩ. Quân đội bảo vệ quốc gia, phục vụ hết mình nơi
chiến trường, cho nên trải qua bao đời đều kính trọng uý lạo tướng sĩ, thể hiện
tinh thần đoàn kết, quân dân một nhà.
Khi dùng thành ngữ “Đan tự hồ tương” 簞食壺漿này, có 2 điểm cần chú ý:
1-Chữ 食 trong thành ngữ này, không thể đọc
là “shí” (thực),
đọc “Đan thực hồ tương” là không đúng.
2-Chữ 壺 (hồ) và chữ 壼 (khổn) trong từ “khổn phạm” 壼範 (quy phạm và chuẩn mực đạo đức dành cho phụ nữ) rất giống nhau, 2 chữ chỉ khác nhau ở 1 nét ngang, cho nên khi viết phải đặc biệt chú ý.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 05/7/2026
Nguồn
MỖI NHẬT NHẤT TỪ
每日一辭
Biên soạn: Lâm Lê 林藜
Hoa Thị xuất bản
xã ấn hành
Trung Hoa Dân Quốc,
80 niên (1991)