NHÂM NHÂN PHÁT TRỊ THUỶ
Nhâm
Nhân Phát 任仁发 (1) không chỉ là hoạ gia nổi tiếng triều Nguyên, mà còn là
một chuyên gia thuỷ lợi nổi tiếng. Ông từng chủ trì các công trình về sông ngòi
như sông Ngô Tùng 吴淞, Đại Đô 大都thông Huệ Hà 惠河, Luyện Hồ 练湖và đê biển.
Tai hoạ
về nước sông Ngô Tùng vào thời Nguyên vô cùng nghiêm trọng, cảng sông bị ngập,
thuỷ mạch không thông, một khi gặp mưa, nước dâng lênh láng gây tai hoạ. Chính
phủ triều Nguyên đã khơi thông sông Ngô Tùng đại quy mô, nhưng công hiệu không
rõ rệt. Năm Đại Đức 大德 thứ
8 (năm 1304), Nhâm Nhân Phát người Tùng Giang 松江nhậm
chức Hải đạo 海道 đứng
đầu cả ngàn người đề xuất phương án trị thuỷ.
Ông chỉ
ra nguyên nhân trị thuỷ vô hiệu là vì: quan viên phụ trách trị thuỷ đã xem thuỷ
lợi vùng Chiết tây có địa thế và khí hậu phức tạp cũng giống như những nơi khác,
còn công nhân thuỷ lợi đều đến từ phú hộ, giám đốc thì do những quan lại có chức
trách khác đảm nhậm, cả công nhân và giám đốc đều không vui lòng làm việc, cho
nên thành việc thì khó mà hư việc thì dễ. Những nghị luận này đều nói đúng những
tệ nạn này lúc bấy giờ, dẫn đến sự coi trọng của triều, nên đã nhậm mệnh Nhâm
Nhân Phát phụ trách khơi thông sông Ngô Tùng.
Nhâm Nhân
Phát thống lĩnh dân chúng, phía tây bắt đầu từ huyện giới Thượng Hải 上海, phía đông đến đoạn sông Ngô Tùng bờ Thạch Kiều 石桥huyện Gia Định 嘉定,
khơi sâu 1 trượng 5 xích (1 trượng khoảng 3,3m), rộng 25 trượng, đồng thời xây
cống, sử dụng 15.000 công nhân, qua năm sau thì hoàn thành. Tiếp đó, Nhâm Nhân
Phát lại cho đào kênh ở phía đông và phía tây sông Ngô Tùng, bao gồm Hoa Đình 华亭, Triệu Đồn 赵屯trong địa phận huyện
Thượng Hải, Đại doanh nhị phố 大盈二浦, Bạch Hạc 白鹤, Bàn Long nhị giang 盘龙二江, dài hơn 37 dặm, đồng thời tại Miếu Kinh 庙泾về
phá tây, Bàn Long 盘龙 về phía đông, mở cửa sông ở 5 chỗ, tại Tân Kinh 新泾xây 2 cống, trải qua 2 lần khơi dòng, thuỷ hoạn của nước
sông Ngô Tùng đã giảm nhiều.
Nhâm Nhân
Phát không chỉ tạo phúc cho nhân dân quê nhà mà còn có cống hiến đối với việc
trị lí mấy con kênh đào phía bắc, là một người có công lớn với nhân dân. Cuối đời
Nguyên đầu đời Minh, người đồng hương tên Cố Cự 顾歫
ca tụng công lao của Nhâm Nhân Phát, nói rằng:
Bất thị Thanh Long Nhâm Thuỷ Giám
Lục thành câu hác thuỷ thành điền
不是青龙任水监
陆成沟壑水成田
Nếu không phải là Nhâm Thuỷ Giám (Nhâm Nhân Phát) của
trấn Thanh Long chủ trì thuỷ lợi nơi này,
Thì đất đai đã biến thành khe rãnh, sông biến thành ruộng
rồi)
Để bày tỏ lòng cám kích của nhân dân Thượng Hải đối với Nhâm Nhân Phát.
Chú của người dịch
1-Nhâm Nhân Phát 任仁发 (năm 1254 – năm 1327): tự Tử Minh 子明, hiệu Nguyệt Sơn Đạo Nhân 月山道人, người trấn Thanh Long 青龙 khu Thanh Phố 青浦 Thượng Hải 上海 ngày nay. Tổ tiên vốn cư trú ở huyện Phì 肥 (thuộc Giang Tô 江苏ngày nay), sau dời đến phủ Tùng Giang 松江 (nay thuộc Thượng Hải 上海). Nhâm Nhân Phát đậu Cử nhân năm Hàm Thuần 咸淳thứ 3 (năm 1267) triều Tống, sau làm quan triều Nguyên, là thuỷ lợi gia, hoạ gia nổi tiếng.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 26/7/2026
Nguyên tác Trung văn
NHÂN PHÁT TRỊ THUỶ
仁发治水
Trong quyển
BÁCH GIA TÍNH
百家姓
Biên soạn: Triệu Dương 赵阳