THÁI THÚ TRƯỜNG SA
Trung Quốc thời xưa cũng có chế độ nghỉ hưu như hiện nay,
nhưng quy định không được nghiêm lắm, đặc biệt là đối với những người cao tuổi,
thì tinh linh hoạt tương đối lón. Nhìn chung, người làm quan tuổi đã cao, tự mình
cho rằng không thể đảm nhiệm công việc thì có thể cởi áo quan trở về quê thành
viên ngoại. Có người, tuy tuổi đã cao, nếu sức còn khoẻ, có thể làm việc thì cũng
có thể tiếp tục làm quan.
Tại Trường Sa 长沙có một vị Thái thú tuổi đã bát tuần,
tóc tuy đã bạc nhưng sắc mặt hãy còn tươi trẻ, tinh thần quắc thước, thân thể cứng
cáp, làm quan thanh liêm, được người dân địa phương yêu quý. Nhưng “mĩ trung bất
túc” 美中不足 (trong cái đẹp vẫn còn chưa được đầy
đủ) là không có con. Lúc bấy giờ coi trọng “hữu tử vạn sự túc” 有子万事足 (có con thì muôn việc đầy đủ). Thế là, vị Thái thú này đã nạp
thiếp. Người thiếp trẻ và xinh đẹp, sau hôn nhân, hai vợ chồng sống rất hài hoà.
Một năm sau, sinh được một quý tử, niềm vui đó đã làm ông vất vả. Ông lấy số tiền
đã tích góp từ nhiều năm trước đem ra tổ chức bữa tiệc, mời những người trong nha
môn chung vui, cả nha môn náo nhiệt hẳn lên, mọi người chạy đi báo cho nhau “đại
hỉ sự” 大喜事và “đại kì sự” 大奇事. Cũng có một số người lén bàn luận với nhau, lão Thái thú đã
bát tuần mà còn có khả năng sinh con sao? Vô hình trung, đem cái “mũ xanh” (1)
chụp lên đầu Thái thú. Đầu làng cuối xóm nghị luận, lão Thái thú cũng biết,
nhưng đối với những nghị luận của người ta, ông vẫn thản nhiên, điều mà gọi là
trong lòng không có bệnh gì có thể làm chết người được. Ông tin vào bản bân mình,
càng tin vào ái thiếp của ông. Ông hi vọng sóng gió nhỏ nhặt này sẽ được lặng yên,
thế là ông làm một bài thơ cho mọi người biết:
Bát tuần lão ông sinh nhất oa
Tiếu đảo liễu đông nha (nhai) hoà tây
nha (nhai)
Thử nhi nhược ngã thân sinh tử
Cửu hậu nhất định toạ Trường Sa
八旬老翁生一娃
笑倒了东街和西街
此儿若我亲生子
久后一定坐长沙
(Ông lão tám mươi sinh được đứa con
Chuyện ấy đã khiến phố đông phố tây cười
nghiêng ngả
Đứa bé này nếu đúng là do ta sinh ra
Mai sau này nhất định sẽ làm quan ở
Trường Sa)
Quả nhiên, 30 năm sau, người con của ông lại làm Thái thú Trường Sa.
Chú của người dịch
1-Mũ xanh: “mũ xanh” tiếng Hán là “lục mạo tử” 绿帽子, “đội mũ xanh” là “đới lục mạo tử” 戴绿帽子. Trong văn hoá Trung Quốc, nếu nói một ai đó bị đội mũ xanh tức ám chỉ người vợ ngoại tình, người chồng bị cắm sừng.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 07/6/2026
Nguồn
CỰU NGỮ TÂN THUYẾT
旧语新说
Lưu Thanh Châu 刘清洲 biên soạn
Bắc Kinh: Đại Chúng văn nghệ xuất bản
xã, 1998