ĐỖ VŨ
杜宇
Tên của Thục Đế 蜀帝thời cổ, xưng Đế tại đất Thục vào
cuối đời Chu, hiệu “Vọng Đế” 望帝, sau nhậm
dụng Miết Linh 鱉令người nước Sở làm Tướng 相(sau này xưng là Khai Minh Đế 开明帝). Vọng Đế tự cho đức của mình không băng Miết Linh nên
nhường ngôi vị cho Miết Linh rồi quy ẩn ở Tây Sơn 西山. Lúc đó đương vào tháng Hai, chim quyên kêu vang “bố cốc
bố cốc” 布谷布谷, âm thanh nghe như “bất như
quy khứ” 不如归去 (chẳng bằng trở về), người đất
Thục tưởng nhớ Vọng Đế nên gọi chim quyên là “Đỗ quyên” 杜鹃, “Đỗ Vũ” 杜宇, “Tử quy” 子规.
Còn một thuyết khác, cho rằng Vọng Đế
và người vợ của Miết Linh tư thông, sau khi sự việc bị phát giác, Vọng Đế xấu hổ
với mọi người cho nên trốn vào trong núi, hồn hoá thành chim quyên, tiếng kêu
nghe buồn khổ, cứ kêu mãi cho đến khi ra máu cũng không ngừng.
“Đỗ Vũ” 杜宇, “Đỗ quyên” 杜鹃, “Tử quy” 子规xuất hiện rất nhiều trong thi ca cổ điển Trung Quốc, đa phần kí ngụ tình cảm thê lương bi ai.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 12/6/2026
Nguồn
TRUNG QUÔC CỔ ĐẠI VĂN HOÁ THƯỜNG
THỨC TỪ ĐIỂN
中国古代文化常识辞典
Thương vụ ấn thư quán từ thư nghiên cứu trung tâm, 2024
Phụ lục
của người dịch
Theo sách Sưu thần ký thì Đỗ Vũ
là tên một vị vua nước Thục thời Xuân Thu Chiến Quốc, vị quân chủ cuối cùng của
Bồ Ti thị, ông có tính hoang dâm vô độ nên dưới thời ông tại vị chính sự nước
Thục không ổn định. Đỗ Vũ nhân nhà Chu suy yếu bèn tự xưng đế hiệu tức Thục
Vọng Đế (蜀望帝), ông
từng thông dâm với phu nhân của vị tướng quốc lúc ấy là Biết Linh (鱉靈) và bị lộ tẩy nên Đỗ Vũ thẹn quá bèn nhường ngôi cho vị
tướng quốc này, Biết Linh lên ngôi chính là Khai Minh thị. Tuy nhiên sau khi
nắm trong tay quyền lực thì Biết Linh ngược đãi Đỗ Vũ cấp lương thực không đầy
đủ khiến ông phải hậm hực mà bỏ nước ra đi, sau khi ông chết linh hồn hóa thành
một loài chim suốt ngày chỉ kêu "quốc, quốc". Người ta bảo đấy là
Thục Đế nhớ nước nên mới kêu như vậy, và dân gian đặt tên cho giống chim đó là
chim Cuốc.
https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%97_V%C5%A9