HẦU MÔN TỰ HẢI
侯门似海
Điển xuất: “Tặng khứ tì” 赠去婢
Hầu môn nhất nhập thâm như hải
Tùng thử Tiêu Lang thị lộ nhân
侯门一入深如海
从此萧郎是路人
(Cửa nhà quyền quý một khi đã vào,
giống như biển kia sâu thẳm
Từ đó, chàng Tiêu trở thành kẻ xa lạ bên đường)
Thời Đường, có một vị Tú tài tên Thôi
Giao 崔郊, bà cô của ông có một a đầu đoan trang mĩ lệ, trời phú
cho một giọng hát hay, Thôi Giao rất yêu cô ấy, cô ấy cũng rất yêu Thôi Giao. Bà
cô của Thôi Giao không biết chuyện đó. Do bởi gia cảnh nghèo túng bà cô đã bán
tì nữ đó đến phủ đệ của một đại quan.
Thôi Giao vô cùng nhớ thương, nhưng phủ
đệ của cao quan môn cấm sâm nghiêm, người thường làm sao có thể vào được? Từ đó,
Thôi Giao không gặp được người mà mình yêu thương.
Một năm nọ vào tiết Thanh minh, Thôi Giao tình cờ gặp được nàng. Nàng lúc bấy giờ đã là người của phủ quan, không dám chào hỏi với Thôi Giao, Thôi Giao cũng không dám bước đến hỏi thăm. Hai người bốn mắt nhìn nhau, gần nhau trong gang tấc mà cảm thấy xa cách tận chân trời. Thôi Giao trong lòng đau buồn, nhưng không có cách nào bày tỏ với người mình yêu, nên đã làm bài thơ “Tặng khứ tì” 赠去婢:
Công tử vương tôn trục hậu trần
Lục Châu (1) thuỳ lệ
đích la cân
Hầu môn nhất nhập thâm như hải
Tùng thử Tiêu Lang (1)
thị lộ nhân
公子王孙逐后尘
绿珠垂泪滴罗巾
侯门一入深如海
从此萧郎是路人
(Các vương tôn công tử cả ngày
chạy theo sau lưng nàng
Nàng Lục Châu xinh đẹp khóc nước
mắt thấm ướt cả khăn tay
Cửa nhà quyền quý một khi đã vào,
giống như biển kia sâu thẳm
Từ đó, chàng Tiêu trở thành kẻ
xa lạ bên đường)
Người đời sau dùng “Hầu môn tự hải” 侯门似海 (cũng viết là “Hầu môn như hải” 侯门如海) hình dung gia môn của kẻ hiển quý thâm nghiêm, người thường không thể vào được.
Chú của
người dịch
1-Lục
Châu / Tiêu Lang
-Lục Châu 绿珠: là một mĩ nữ nổi tiếng trong lịch sử Trung Quốc, vốn họ
Lương 梁. Thạch Sùng 石崇 dùng
10 hộc minh châu mua nàng về làm thiếp. Khi loạn bát vương phát sinh, Triệu
Vương Tư Mã Luân 赵王司马伦 chuyên quyền, Thạch Sùng thất
thế. Thủ hạ của Tư Mã Luân là Tôn Tú 孙秀 ngầm mến mộ Lục Châu, sai người đến đòi Thạch Sùng giao Lục
Châu. Thạch Sùng gọi mấy chục ca kĩ trong nhà bảo trốn chạy, riêng giữ một mình
Lục Châu lại. Tôn Tú đại nộ, thuyết phục Tư Mã Luân giết
Thạch Sùng. Khi binh sĩ của Tư Mã Luân đến cổng vườn Kim Cốc 金谷, Thạch Sùng nói với Lục Châu: “Ta lần này đắc tội với nàng
rồi”. Lục Châu khóc đáp lời rằng: “Thiếp xin được chết trước mặt chàng”. Thế là
Lục Châu nhảy lầu tự tận.
Thi nhân các đời ngâm vịnh Lục Châu rất nhiều. Ở đây Thôi
Giao mượn Lục Châu để chỉ người yêu của mình.
-Tiêu
lang 萧郎: nguyên chỉ Lương Vũ Đế Tiêu Diễn 梁武帝萧衍, người kiến lập nhà Lương 梁 thời Nam Triều. Tiêu Diễn phong lưu đa tài, rất nổi tiếng
trong lịch sử. Người đời sau dùng “Tiêu lang” trong thơ ca, phiếm chỉ con trai
hoặc con trai mà người con gái yêu mến. Trong bài thơ trên, Thôi Giao tự ví
mình.
Có thuyết cho “Tiêu lang” là Tiêu Sử 萧史 giỏi thổi sáo thời Xuân Thu trong
truyền thuyết, được Tần Mục Công 秦穆公 gả
con gái là Lộng Ngọc 弄玉 cho. Cả hai cùng tu tiên cuối
cùng cưỡi rồng cưỡi phụng bay lên trời.
https://www.ppzuowen.com/book/xiaoxueshengshici/meidelingrenzhixidetangshi/167809.html
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 01/6/2026
Nguồn
ĐỒ GIẢI QUỐC HỌC ĐIỂN CỐ
图解国学典故
Chủ biên: Nhậm Tê Nhiên 任犀然
Bắc Kinh: Trung Quốc Hoa Kiều
xuất bản xã, 2016