生查子
宿雨潤朝花
何處黄鸝囀
和氣蘸陽芽
紅紫東籬現
慢賞一杯春
綠蟻浮深淺
筆硯待文人
清客香庭院
SINH TRA TỬ
Túc vũ
nhuận triêu hoa
Hà xứ
hoàng li chuyển
Hoà
khí trám dương nha
Hồng tử đông li hiện
Mạn
thưởng nhất bôi xuân
Lục
nghĩ phù thâm thiển
Bút
nghiễn đãi văn nhân
Thanh khách hương đình viện
Huỳnh
Chương Hưng
Quy Nhơn 28/4/2026
Hoàng
li 黄鸝: chim
hoàng oanh.
Trám
蘸: chấm,
thấm nước, cho vật gì vào nước thấm cho ướt.
Dương
nha 陽芽: dụ xưng của trà. Chu Tất Đại 周必大đời Tống trong bài Thượng Trường Đạo kiến hoạ thứ vận nhị thủ 尚长道见和次韵二首có viết:
Viễn hướng khê
biên tầm hoạt thuỷ
Nhàn vu trúc lí
thí dương nha
远向溪边寻活水
闲于竹里试阳芽
(Hướng đến khe xa tìm dòng nước
chảy
Nhàn trong rừng trúc thưởng thức
dương nha)
Hồng
tử: tức “Vạn tử thiên hồng” 萬紫千紅: muôn
hồng nghìn tía.
Nhất
bôi xuân 一杯春: một
li rượu. “Xuân” 春 ở đây
chỉ rượu.
Sớm trong Thi kinh – Bân phong – Thất nguyệt 诗經 - 豳风 - 七月gọi rượu
là “xuân” 春:
Thập
nguyệt hoạch đạo
Vi thử
xuân tửu
Dĩ giới
mi thọ
十月获稻
为此春酒
以介眉寿
(Tháng
mười thu hoạch lúa
Ủ
thành xuân tửu thơm ngon
Để cầu
chủ nhân trường thọ)
Tư Không Đồ司空图trong Thi phẩm – Điển nhã 诗品 - 典雅có
câu:
Ngọc hồ
mãi xuân
Thưởng
vũ mao ốc
玉壶买春
赏雨茆屋
(Lấy
bình ngọc mua rượu
Nơi
gian nhà cỏ thưởng thức mưa rơi)
Có 2 nguyên nhân rượu được gọi là “xuân” 春:
-Rượu đa phần được ủ vào mùa đông, sang mùa xuân thì
rượu ủ đã chín., người ta thường gọi rượu là “xuân tửu” 春酒.
-Từ sau thời Nguỵ Tấn, xuất hiện một
loại men để làm xuân tửu. Thế là loại rượu do xuân tửu khúc ủ thành đương nhiên
được gọi là “xuân tửu” 春酒.
Xuân đứng đầu trong bốn mùa, lại đại
biểu cho sự phồn vinh, ấm áp khiến mọi người vô cùng chuộng, đến đời Tuỳ Đường,
người ta càng thích gọi rượu là “xuân” 春, gọi li rượu là “xuân bôi” 春杯, bàn
ăn gọi là “xuân đài” 春台, càng
có nhiều loại rượu nổi tiếng dùng “xuân” 春để đặt tên, như: Ngọc Hồ Xuân 玉壶春, Kiếm
Nam Xuân 剑南春, Bồng Lai Xuân 蓬莱春, Lê Hoa Xuân 梨花春, Động Đình Xuân 洞庭春, Vũ
Lăng Xuân 武陵春.
(Theo: Từ Cẩn 徐谨: “Tửu tục” 酒俗)
Lục nghĩ 綠蟻: kiến xanh. Rượu mới ủ xong
chưa qua lọc, trên bề mặt nổi (phù 浮) những bọt rượu nhỏ như kiến (nghĩ 蟻) có sắc xanh nên “lục nghĩ” 綠蟻 là biệt xưng của rượu, cũng còn
gọi là “phù nghĩ” 浮蟻.
Thanh khách 清客: Biệt xưng của hoa mai. Nhân
cách hoá hoa mai, hoa nở trong mùa đông lạnh, cho nên có biệt xưng là “thanh
khách”. Diêu Khoan 姚宽đời Tống trong “Tây khê tùng ngữ – Thập khách” 西溪丛语 - 十客có câu:
梅花为清客
Mai hoa vi thanh khách
(Hoa mai gọi là thanh khách)
Tạm dịch
Cơn
mưa đêm qua làm tươi hoa buổi sớm
Nơi
nào có chim hoàng li hót vang
Khí
mát đượm mùi trà non
Sắc đỏ sắc tím đã hiện nơi hàng giậu
Chầm
chậm thưởng thức li rượu
Bọt rượu
nổi nhiều nổi ít
Nghiên
bút đang đợi văn nhân
Hoa
mai hương thơm khắp sân