ĐÔNG HÁN
(Năm 25– năm 220)
(kì 1)
Đông Hán 东汉cũng được gọi là Hậu Hán 后汉, là một triều đại lớn mạnh và thống nhất trong lịch sử Trung Quốc, cùng với Tây Hán 西汉gọi chung là triều Hán. Đông Hán do Hán Quang Vũ Đế Lưu Tú 汉光武帝刘秀 kiến lập, trải qua 12 đời hoàng đế, tổng cộng 196 năm. Cách nói “Đại Hán vương triều” 大汉王朝 mà đời sau lưu truyền tức chỉ Tây Hán và Đông Hán hai đại vương triều với thời kì lịch sử hơn 400 năm. Hân vì Hán Quang Vũ Đế kiến đô ở Lạc Dương 洛阳, cho nên gọi là Đông Hán.
Năm 25 – Hán Quang Vũ Đế Kiến Vũ 汉光武帝建武nguyên niên
Tháng
6, Lưu Tú 刘秀tại Hạo 鄗 (nay là phía bắc huyện Bách Hương 柏乡tỉnh Hà Bắc 河北) xưng Đế. Lưu Tú 刘秀 tức
Hán Quang Vũ Đế 汉光武帝, kiên nguyên là Kiến Vũ 建武.
Tháng 10, Quang Vũ Đế hạ lệnh định đô tại Lạc Dương 洛阳.
Năm 30 – Hán Quang Vũ Đế Kiến Vũ năm thứ 6
Tháng 12, Quang Vũ Đế Lưu Tú hạ chiếu khôi phục cựu chế điền tô, thực thi chính sách giảm tô 30 thuế 1 (tức 30 phần thu hoạch được thì giao nộp 1 phần cho nhà nước).
Năm 42 – Hán Quang Vũ Đế Kiến Vũ năm thứ 18
Quang Vũ Đế hạ lệnh cải châu mục làm Thứ sử, đồng thời cưỡng hóa chức quyền của của Thứ sử.
Năm 43 – Hán Quang Vũ Đế năm thứ 19
Phục Ba tướng quân Mã Viện 伏波将军马援 bình định cuộc nổi dậy của Trưng Trắc 征侧, Trưng Nhị 征貳 ở Lĩnh Nam 岭南. Lĩnh Nam được yên.
Năm 48 – Hán Quang Vũ Đế Kiến Vũ năm thứ 24
Hung Nô phân liệt thành nam bắc 2 bộ.
Năm 49 – Hán Quang Vũ Đế Kiến Vũ năm thứ 25
Thiền vu Hung nô phái sứ giả đi sứ triều Hán, biểu thị bằng lòng xưng phiên thần.
Năm 56 – Hán Quang Vũ Đế Kiến Vũ Trung Nguyên 建武中元nguyên niên
Quang Vũ Đế tuyên bố đồ sấm thiên hạ, cái học sấm vĩ bắt đầu từ đó trở thành tư tưởng thống trị quan phương.
Năm 57 – Hán Quang Vũ Đế Kiến Vũ Trung Nguyên năm thứ
2
Tháng
Giêng, Nuỵ Nô quốc 倭奴国 đến
dâng vật phẩm, triều Hán ban cho ông ta ấn “Hán Nuỵ Nô quốc vương” 汉倭奴国王.
Tháng 2, Quang Vũ Đế giá băng, hoàng thái tử Lưu Trang 刘庄kế vị, Lưu Trang tức Hán Minh Đế 汉明帝.
Năm 65 – Hán Minh Đế Vĩnh Bình 永平năm thứ 8
Sở vương Lưu Anh 楚王刘英dâng lụa để chuộc tội, Minh Đế hạ chiếu hoàn lại, bảo ông trợ giúp cúng dường Y Bồ Tắc 伊蒲塞 (nam tín đồ Phật giáo). Đây là ghi chép sớm nhất liên quan đến việc sùng tín Phật giáo.
Năm 73 – Hán Minh Đế Vĩnh Bình năm thứ 16
Đậu Cố 窦固chinh phạt Hung nô, đến Thiên Sơn 天山, đoạt lấy đất Y Ngô Lư 伊吾庐, thiết lập Nghi Hoà Đô uý 宜禾都尉, đồng thời phái Ban Siêu 班超đi sứ Tây vực. Tây vực và triều Hán sau 65 năm đoạn tuyệt, liên hệ thông trở lại.
Năm 79 – Hán Chương Đế Kiến Sơ 汉章帝建初 năm
thứ 4
Tháng 11, Hán Chương Đế 汉章帝hạ chiếu tụ họp chư Nho tại Bạch Hổ Quán 白虎观, giảng luận ngũ kinh dị đồng, sử gọi là “Bạch Hổ Quán hội nghị” 白虎观会议.
Năm 88 – Hán Chương Đế Chương Hoà 章和năm thứ 2
Tháng Giêng, Hán Chương Đế giá băng, hoàng thái tử Lưu Triệu 刘肇 kế vị, Lưu Triệu tức Hán Hoà Đế 汉和帝.
Năm 89 – Hán Hoà Đế Vĩnh Nguyên 汉和帝永元nguyên niên
Tháng 6, Đậu Hiến 窦宪tại Kê Lạc Sơn 稽落山đánh bại Bắc Hung nô, Thiền vu Bắc Hung nô phái em trai đến triều Hán nạp cống phẩm.
Năm 91 – Hán Hoà Đế Vĩnh Nguyên năm thứ 3
Đậu Hiến
窦宪tại Kim Vi Sơn 金微山đánh
bại Bắc Thiền vu, Bắc Thiền vu đào tẩu, người em trai Trừ Kiện 除鞬tự lập làm Thiền vu, ngoại tộc nơi biên tái xin hàng.
Tháng 12, Đông Hán khôi phục thiết lập Tây vực đô hộ.
Năm 92 – Hán Hoà Đế Vĩnh Nguyên năm thứ 4
Hán Hoà Đế cùng hoạn quan Trịnh Chúng 郑众hội nghị, cùng tru diệt đại tướng quân Đậu Hiến, Chúng 众 có công được phong Hầu. Hoạn quan chuyên quyền bắt đầu từ đó.
Năm 105 – Hán Hoà Đế Vĩnh Nguyên năm thứ 17
Hán Hoà
Đế giá băng, thiếu tử Lưu Long 刘隆kế vị, Lưu Long tức
Hán Thương Đế 汉殇帝, hoàng thái hậu Đặng thị 邓氏 lâm triều xưng
chế. …
(còn tiếp)
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 11/3/2026
Nguồn
TRUNG QUỐC LỊCH SỬ NIÊN BIỂU
中国历史年表
Biên soạn: Phùng Tuệ Quyên 冯慧娟
Trường Xuân: Cát Lâm xuất bản tập đoàn cổ phần hữu hạn
công ti, 2015