PHÁ NGŨ
Mùng
5 tháng Giêng tục gọi là ngày “Phá ngũ” 破五cũng còn gọi là “Phá
ngũ tiết” 破五节, đây là một trong những lễ tiết truyền thống của
Trung Quốc có lịch sử lâu đời. Trong dân tục vào những ngày tết, trước ngày mùng
5 có nhiều điều cấm kị. qua ngày này, những cấm kị đó đều được phá trừ cho nên
có tên là “Phá ngũ” 破五.
Theo
truyền thuyết dân gian, ngày mùng 5 là sinh nhật của Tài thần. Tài thần trong
truyền thuyết cũng gọi là “Ngũ lộ thần” 五路神và “Lộ đầu thần” 路头神,
tức “Hộ thần” 户神, “Táo thần” 灶神, “Thổ thần” 土神,
“Môn thần” 门神, Hành thần” 行神. gọi là Ngũ lộ đông tây
nam bắc trung, ý nghĩa là ra khỏi cửa đều có thể đắc tài. Có thuyết phân Tài thần
ra làm Võ tài thần 武财神và
Văn tài thần 文财神.
Võ tài thần chính là Quan Vũ 关羽và Triệu Công Minh 赵公明,
còn Văn tài thần là Tỉ Can 比干. Theo thời gian, Tài
thần trong dân gian trải qua diễn biến thành 5 người, lần lượt là phúc, thọ, hỉ,
lộc, tài. Đến ngày mùng 5 phải cung nghinh Ngũ lộ tài thần đến. Trước đây, vào ngày
mồng 5 sau khi nghinh tiếp Tài thần, các nhà buôn chính thức mở hàng, cho nên có
cách nói là “Khai thị đại cát” 开市大吉, “Ngũ phúc lâm môn” 五福临门.
Ngày
trước, vào ngày mùng 5 tháng Giêng, nhà nhà đều ăn sủi cảo, đốt pháo, dậy sớm mở
cửa đón Tài thần. Hình dáng sủi cảo được làm giống như thỏi vàng, mang ý nghĩa “chiêu
tài tiến bảo” 招财进宝, nhân sủi cảo chủ yếu là cải trắng, thịt heo.
Cải trắng (tức “bạch thái” 白菜) mang ý nghĩa “bách tài”
百财,
cầu mong một năm cuộc sống được sung túc, hạnh phú mĩ mãn.
“Phá ngũ” 破五, “cản ngũ cùng” 赶五穷 (1), nghinh đón Tài thần là tập tục lưu hành rất rộng trong dân gian, phản ánh nguyện vọng tốt đẹp của mọi người “từ cựu nghinh tân” 辞旧迎新, “nạp phúc nghinh tường” 纳福迎祥.
Chú của người dịch
1-“Cản ngũ cùng” 赶五穷: (đuổi 5 cùng) cũng gọi là “tống ngũ cùng” 送五穷tức xua đuổi 5 loại quỷ
nghèo khó, đó là trí cùng 智穷,
học cùng 学穷, văn cùng 文穷, mệnh cùng 命穷, giao cùng 交穷,
để cầu mong một năm mới phú quý cát tường.
-Trí
cùng 穷: Tư duy hạn hẹp sơ cứng
-Học
cùng 穷: Học thức thiếu thốn trì trệ
-Văn
cùng 穷: Văn chương khô cứng nghèo nàn
-Mệnh
cùng 穷: Thời vận khập khiếng gập ghềnh
-Giao cùng 穷: Giao tiếp khó khăn khốn quẫn.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 21/02/2026
(Mùng 5 tháng Giêng năm Bính Ngọ)
Nguồn
https://special.huanbohainews.com.cn/2026-02/21/content_50505129.html