NHẠC PHỦ
Nhạc phủ
乐府nguyên chỉ một cơ quan quản lí âm nhạc, được thấy sớm
nhất vào thời Hán Huệ Đế 汉惠帝. Hán Vũ Đế 汉武帝cho mở rộng quy mô thành một quan thự chuyên trách. Công
năng chủ yếu là thu thập âm nhạc dân gian, sáng tác ca từ, cải biên khúc phổ, nhằm
cung cấp cho việc giải trí tiêu khiển trong cung đình và việc tế tự ở miếu đường,
khiến dân ca đương thời có được sự bảo tồn rất tốt. Người đời sau đem những thi
ca được sưu tập trong nhạc phủ gọi là “Nhạc phủ” 乐府,
“Nhạc phủ thi” 乐府诗 hoặc “Hán nhạc phủ” 汉乐府.
Đặc điểm
lớn nhất của Hán nhạc phủ chính là tính tự sự, tức “duyên sự nhi phát” 缘事而发 (nhân
theo sự việc mà bộc lộ tình cảm). Có thể nói, bài trường thiên tự sự thi “Khổng
tước đông nam phi” 孔雀东南飞là đại biểu
kiệt xuất của nhạc phủ đời Hán. Thời Đông Hán còn xuất hiện “ngũ ngôn thi” 五言诗 của các thi nhân mô phỏng hình thức nhạc phủ.
Hán nhạc phủ không chỉ nuôi dưỡng thi ca của văn nhân đương thời, mà còn có ảnh hưởng cực lớn đối với thi ca thời Nguỵ Tấn, thậm chí đến cả đời Đường. Văn nhân thời Kiến An 建安 (1) đều thích dùng “nhạc phủ cựu đề” 乐府旧题 để phản ánh sự li loạn của xã hội đương thời. Lí Bạch 李白, Đỗ Phủ 杜甫đời Đường cũng đều có thi tác nhạc phủ đề. Bạch Cư Dị 白居易đã sáng tác một số lượng lớn “tân nhạc phủ thi” 新乐府诗, đồng thời đã phát khởi phong trào “Tân nhạc phủ” 新乐府.
Chú của người dịch
1-Kiến An 建安: là niên hiệu thứ 5 của Hán Hiến Đế Lưu Hiệp 汉献帝刘协 - hoàng đế nhà Đông Hán, từ năm 196 đến năm 220, tổng cộng 25 năm. Niên hiệu này, Hán Hiến Đế lập ra trên đường lưu vong khi loạn Lí Thôi 李催Quách Tỉ 郭汜 nổ ra. Năm 196 Tào Tháo 曹操đón Hán Hiến Đế đến huyện Hứa 许 (nay là khu vực Kiến An 建安thành phố Hứa Xương 许昌tỉnh Hà Nam 河南), đồng thời bắt đầu khống chế triều chính, nhân đó khoảng thời Kiến An có thể nói là thời kì Tào Tháo nắm quyền. Thời kì này, Tào Tháo về cơ bản đã thống nhất phương bắc, cục diện “tam quốc đỉnh lập” 三国鼎立 cũng được xác lập ở thời kì này.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 28/01/2026
Nguồn
BẤT KHẢ BẤT TRI ĐÍCH 3000 CÁ VĂN HOÁ THƯỜNG THỨC
不可不知的3000个文化常识
Biên soạn: Tinh Hán 星汉