KHẢN KHẢN NHI ĐÀM
侃侃而谈
Nói năng ôn hoà vui vẻ
Điển xuất: “Luận ngữ - Hương đảng” 论语 - 乡党.
Triều, dữ Hạ đại phu ngôn, khản khản
như dã; dữ Thượng đại phu ngôn, ngân ngân như dã.
朝, 与下大夫言, 侃侃如也; 与上大夫言, 誾誾如也.
(Tại triều, khi nói chuyện với Hạ đại phu, luôn ôn hoà vui vẻ; khi nói chuyện với Thượng đại phu, luôn thẳng ngay cung kính.)
Trong chế độ đẳng cấp đời Chu, Đại phu
大夫 là một đẳng
cấp dưới chư hầu, trong đó phân làm hai bậc, cấp cao nhất gọi là Khanh 卿, tức Thượng
đại phu 上大夫, kì dư gọi là Hạ đại phu 下大夫. Địa vị
của Khổng Tử 孔子tương đương với Hạ đại phu.
Khổng Tử là người mà nhất cử nhất động
đều cầu ở chỗ hợp với Chu lễ. Tại quê nhà, tại triều đình, khi nói chuyện với Hạ
đại phu, ông đều có cử chỉ và ngôn ngữ khác nhau. Tại quê nhà, Khổng Tử luôn lộ
vẻ ôn hoà cung thuận, dường như là không biết nói chuyện; nhưng lúc tế tự và
khi triều kiến lại rất giỏi luận đàm, và rất cẩn thận, Tại triều, khi không có
mặt quốc quân, nói chuyện cùng Hạ đại phu, ông lí trực khí tráng; nói chuyện cùng
Thượng đại phu, thì hoà nhan duyệt sắc. Quân chủ lâm triều, thì cung kính cẩn trọng lộ vẻ bất an.
Người đời sau lấy câu “khản khản như dã” 侃侃如也 khi Khổng Tử nói chuyện với Hạ đại phu, dẫn làm thành ngữ “khản khản nhi đàm” 侃侃而谈, ví khi nói năng ôn hoà vui vẻ, không luống cuống lo sợ.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 04/01/2026
Nguồn
ĐỒ GIẢI QUỐC HỌC ĐIỂN CỐ
图解国学典故
Chủ biên: Nhậm Tê Nhiên 任犀然
Bắc Kinh: Trung Quốc Hoa Kiều
xuất bản xã, 2016