Dịch thuật: Chữ "phúc" dán ngược

 

CHỮ “PHÚC” DÁN NGƯỢC

          Ngày tết, rất nhiều nhà trên cửa lớn cửa sổ nơi sân nhà, thường nhìn thấy có chữ “phúc” viết trên giấy đỏ được dán ngược (1). Theo ghi chép trong Mộng lương lục 梦梁录:

         Sĩ thứ gia bất luận đại tiểu, câu sái tảo môn lư, khứ trần uế, tịnh đình hộ, hoán Môn thần, quải Chung Quỳ, đinh đào phù, thiếp xuân bài, tế tự tổ tông.

          士庶家不论大小, 俱洒扫门闾 去尘秽, 净庭户, 换门神, 挂钟馗, 钉桃符,贴春牌, 祭祀祖宗.

          (Nhà của sĩ thứ bất luận lớn nhỏ, đều quét dọn cửa ngõ, trừ bỏ ô uế, dọn sạch sân nhà, thay hình Môn thần, treo hình Chung Quỳ, gắn đào phù, dán xuân bài, tế tự tổ tông)

          “Thiếp xuân bài” 贴春牌 tức dán chữ “phúc” viết trên giấy đỏ.

          Tập tục dán ngược chữ “phúc” khởi nguyên từ phủ Cung Thân Vương 恭亲王 đời Thanh. Năm đó trước ngày tết, để lấy lòng chủ tử, đại quản gia đã viết mấy chữ “phúc” lớn bằng cái đấu, sai người đem dán ở nhà xe và cửa lớn của vương phủ. Có một gia đinh nhân vì không biết chữ đã dán ngược chữ “phúc” trên cửa lớn. Cung Thân Vương phúc tấn vô cùng giận, muốn đánh roi trừng phạt. May mà đại quản gia là người khéo ăn nói, ông ta cũng sợ phúc tấn trách tội đến mình, liền vội quỳ xuống bẩm rằng:

          - Nô tài thường nghe người ta nói, Cung Thân Vương thọ cao phúc đại tạo hoá đại, như nay quả là đại phúc đã đến (đảo), đó là điềm cát tường.

Cung Thân Vương phúc tấn vừa nghe qua cả mừng, bèn lập tức thưởng cho quản gia và gia đinh mỗi người 50 lượng bạc. Về sau, tục dán ngược chữ “phúc” từ vương phủ lan truyền đến nhà bách tính chốn hang cùng ngõ hẹp, sau khi dán người ta đều mong người đi ngang qua hoặc trẻ con đọc lên:

“Phúc đến rồi! phúc đến rồi!”

          Như vậy để mong được cát lợi.

Chú của người dịch

1- Chữ âm  Hán Việt là “phúc” bính âm là .

Chữ âm Hán Việt là “đảo”, có nghĩa là ngược, bính âm là dào. “Phúc đảo” 福倒là phúc ngược.

          Chữ âm Hán Việt là “đáo”, có nghĩa là đến, bính âm cũng là dào.

          Chữ và chữ do vì bính âm như nhau, khi đọc “fú dào” người ta sẽ liên tưởng đến nghĩa “phúc đến”.

                                                                      Huỳnh Chương Hưng

                                                                      Quy Nhơn 25/01/2023

Nguồn

BẤT KHẢ BẤT TRI ĐÍCH 30000 CÁ VĂN HOÁ THƯỜNG THỨC

不可不知的3000个文化常识

Biên soạn: Tinh Hán

Nam Xương: Giang Tây mĩ thuật xuất bản xã, 1018