Câu đối: Chu minh thạch lựu tường đầu phún .....

 

朱明石榴墻頭噴

槐序杜鵑月下啼

 

Chu minh thạch lựu tường đầu phún

Hoè tự đỗ quyên nguyệt hạ đề

(Ngày hè, hoa lựu nơi đầu tường đâm bông

Đêm hè, chim đỗ quyên kêu dưới trăng)

                                                                           Huỳnh Chương Hưng

                                                                           Quy Nhơn 15/11/2022

Lấy ý từ hai câu 1307 - 1308 trong “Truyện Kiều”

Dưới trăng quyên đã gọi hè

Đầu tường lửa lựu lập loè đâm bông

Chu minh 朱明: Biệt xưng của mùa hạ.

          Trong Nhĩ nhã – Thích thiên 尔雅 - 释天 - bộ chuyên trứ đầu tiên của Trung Quốc biên soạn vào đời Hán giải thích nghĩa của từ có câu:

Hạ vi Chu minh

夏为朱明

(Mùa hạ gọi là Chu minh)

          Quách Phác 郭璞 – Huấn hỗ học gia thời Đông Tấn chú rằng:

Khí xích nhi quang minh

气赤而光明

(Khí đỏ mà trong sáng)

Phún : Ngoài nghĩa là “phun” ra, “phún” còn được mượn dùng để chỉ số lần hoa nở kết trái.

“Phún” diệc dụng lai tá chỉ hoa khai kết thực đích thứ số

亦用来借指花开结实的次数

Hoè tự 槐序: Cũng là biệt xưng của mùa hạ.

          Cây hoè mùa hạ nở hoa nên mùa hạ gọi là “hoè tự”. Dương Thận 杨慎 đời Minh trong Nghệ lâm phạt sơn – Hoè tự 艺林伐山 - 槐序 nói rằng:

Hoè tự, chỉ hạ nhật dã

槐序, 指夏日也

(Hoè tự là chỉ ngày hè)

          Mùa hạ nhiều cây ra hoa nhưng vì sao người xưa lại có tình cảm riêng với cây hoè? Theo sự khảo chứng của các chuyên gia, vào đời Chu, tại sân triều có trồng ba cây hoè chín cây cức (tam hoè cửu cức 三槐九棘). Các công khanh đại phu theo thứ tự ngồi dưới những cây đó. Về sau nhân đó dùng “hoè cức” 槐棘 để chỉ tam công hoặc vị thứ tam công. Điều này cho thấy cây hoè trong mắt người xưa có địa vị rất cao, dùng “hoè tự” để chỉ mùa hạ là không có gì lạ.