Dịch thuật: Ngọ môn ở Tử cấm thành Trung Quốc

 

NGỌ MÔN Ở TỬ CẤM THÀNH TRUNG QUỐC

          Ngọ môn 午门là cổng chính nam của Tử cấm thành 紫禁城, người xưa dùng thập nhị địa chi chỉ thị phương vị, Tí là chính bắc, Ngọ là chính nam, cho nên có tên là “Ngọ môn” 午门. Ngọ môn do hai bộ phận là “đôn đài” 墩台và “thành lâu” 城楼tổ thành, bình diện có hính chữ . Thành đài sắc đỏ ở dưới cao 12m, chính giữa thành đài có môn lâu của Ngọ môn, bề mặt 9 gian, sâu 5 gian, là đỉnh vũ điện 庑殿 mái chồng có đẳng cấp tối cao. Hai bên của thành đài mỗi bên có “chung cổ đình” 钟鼓亭 (lầu chuông trống) mỗi đình 3 gian, tục xưng là “nhạn xí lâu” 雁翅楼. Hai bên “lang vũ” 廊庑đều có “phương đình” 方亭 với đỉnh nhọn mái chồng. Hai bên chính lâu có chung cổ đình, mỗi đình 3 gian, khi có những hoạt động lớn thì chuông trống nổi lên. Hai bên chính lâu của Ngọ môn triển khai theo hướng nam bắc, giống như cánh chim nhạn, tục xưng “nhạn xí lâu” 雁翅楼. Ngoài ra, trên thành tường của Ngọ môn bày ra 5 toà lầu, giống như 5 đỉnh núi nhô lên, thế của nó như “chu điểu” 朱鸟giương cánh, nên cũng gọi là “ngũ phụng lâu” 五凤楼.

Công năng của Ngọ môn

          Ngọ môn là nơi hai triều Minh Thanh cử hành điển lễ quan trọng, công năng của nó tương đối rộng

Thứ nhất

Hai bên tả hữu của môn lâu chính trung nơi Ngọ môn có chung cổ đình, bên trong đặt chuông trống. Khi hoàng đế tế tự đàn miếu ra khỏi Ngọ môn thì đánh chuông, khi tế tự Thái miếu thì đánh trống. Khi hoàng đế thăng điện cử hành điển lễ trọng đại thì đánh cả chuông cả trống.

Thứ hai

Triều Minh mỗi khi gặp ngày rằm tháng Giêng thì treo các loại đèn nơi Ngọ môn, tổ chức yến tiệc cho bách quan, đến lúc đó, lê dân bách tính cũng có thể đến xem. Trong Loại dịch – Thiên bộ - Chinh nguyệt 类腋 - 天部 - 正月dẫn lời của Tôn Quốc Mị 孙国敉 trong Yên đô du lãm chí 燕都游览志:

Lập xuân nhật, vu Ngọ môn tứ bách quan xuân bính

立春日, 于午门赐百官春饼

(Vào ngày Lập xuân, hoàng đế ban bánh xuân cho bách quan ở Ngọ môn)

         Hoàng đế vào ngày Lập xuân ban “xuân bính” 春饼, ngày Đoan ngọ ban “lương cao” 凉糕, và ngày Trùng dương ban “hoa cao” 花糕.

Thứ ba

          Đời Thanh mỗi năm vào ngày mùng 1 tháng Mười tại Ngọ môn cử hành nghi thức ban phát lịch thư cho năm sau, xưng là “ban sóc chi lễ” 颁朔之礼.

Thứ tư

          Hai đời Minh Thanh, khi quân đội chiến thắng khải hoàn, hoàng đế lên thành lâu Ngọ môn tiếp nhận “hiến phu lễ” 献俘礼.

                                                                       Huỳnh Chương Hưng

                                                                       Quy Nhơn 13/10/2022

Nguồn

ĐỒ GIẢI CỐ CUNG

图解故宫

Tác giả: Định Giới 定界

Bắc Kinh: Bắc Kinh xuất bản xã, 2018