Dịch thuật: Tàng thư lâu "Thiên Nhất Các" được xây dựng vào thời nào

 

TÀNG THƯ LÂU “THIÊN NHẤT CÁC” ĐƯỢC XÂY DỰNG

VÀO THỜI NÀO

          Thiên Nhất Các 天一阁 là tàng thư lâu tư nhân của người xưa lưu lại. Văn nhân cổ đại rất thích tàng thư, điều mà gọi là “hoàng kim tán tận vị thu thư” 黄金散尽为收书 (vàng bạc dùng hết vì hết để thu thập thư tịch). Nhất là văn nhân làm quan, nhân vì họ có thực lực kinh tế, thường có không ít một số lượng thư tịch được cất giữ.

          Phạm Khâm 范钦 vào triều Gia Tĩnh 嘉靖 nhậm chức Binh bộ Thị lang, sau khi nghỉ hưu, về lại quê nhà Ninh Ba 宁波, vào năm Gia Tĩnh thứ 40 (năm 1561) đã xây dựng Thiên Nhất Các 天一阁. Sở dĩ lấy tên “Thiên Nhất” 天一, không phải nhân vì Phạm Khâm quyết tâm xây dựng tàng thư lâu của mình là tàng thư lâu đệ nhất trong thiên hạ, mà là lấy nghĩa từ cách nói “Thiên nhất sinh thuỷ” 天一生水 trong Dịch kinh chú 易经注 của Trịnh Nhiếp 郑燮 đời Hán. Nhân vì “hoả” là hoạ hoạn lớn nhất của tàng thư lâu, mà “thiên nhất sinh thuỷ”, có thể lấy thuỷ khắc hoả. Chỉ có điều không ngờ là tên gọi này vô tình ứng với hàm nghĩa “thiên hạ đệ nhất” 天下第一, Thiên Nhất Các sau này quả trở thành “thiên hạ đệ nhất tàng thư lâu”.

          Nhân vì cấm chỉ người khác họ vào, nên thư tịch của Thiên Nhất Các không được người ngoài biết đến, mãi đế năm 1673 (năm Khang Hi 康熙 thứ 12 triều Thanh), tư tưởng gia cuối Minh đầu Thanh là Hoàng Tông Hi 黄宗羲mới may mắn trở thành người khác họ đầu tiên bước vào. Từ đó trở đi, Thiên Nhất Các mới tiến vào thời đại tương đối khai phóng, nhưng vẫn chỉ có một số đại học giả chân chính mới được cho phép đăng các tham quan, nhân đó đại học giả thời Minh Thanh được vào lấy đó làm vinh hạnh.

          Sau này, hoàng đế Càn Long 乾隆 khi xuống chiếu tu soạn Tứ khố toàn thư 四库全书, cháu đời thứ 8 của Phạm Khâm là Phạm Mậu Trụ 范懋柱 đã tiến hiến 638 loại thư tịch được tàng trữ. Thế là hoàng đé Càn Long sắc mệnh đo vẽ thư thư phòng Thiên Nhất Các, khoản thức thư trù, để xây dựng “nam bắc thất các” 南北七阁 (1) nổi tiếng, dùng để tàng trữ bộ Tứ khố toàn thư, Thiên Nhất Các từ đó vang danh cả nước.

Chú của người dịch

1- Nam bắc thất các 南北七阁: Tức 7 tàng thư lâu. Tứ khố toàn thư 四库全书 sau khi hoàn thành được sao chép thành 7 bộ, lưu giữ tại 7 tàng thư lâu, phía bắc 4 toà, phía nam 3 toà.

          Phía bắc 4 toà phân bố trong nội đình gồm: Văn Tân Các 文津阁, Văn Nguyên Các 文源阁, Văn Uyên Các 文渊阁, Văn Tố Các 文溯阁.

          Phía nam 3 toà là Dương Châu Văn Hối Các 扬州文汇阁, Trấn Giang Văn Tông Các 镇江文宗阁, Hàng Châu Văn Lan Các 杭州文澜阁.

https://baike.baidu.com/item/%E5%9B%9B%E5%BA%93%E4%B8%83%E9%98%81/4331129

                                                              Huỳnh Chương Hưng

                                                              Quy Nhơn 13/03/2022

 Nguyên tác Trung văn

Trong quyển

THÚ VỊ VĂN HOÁ TRI THỨC ĐẠI TOÀN

趣味文化知识大全

Thanh Thạch 青石 biên soạn

Trung Quốc Hoa kiều xuất bản xã, 2013