Dịch thuật: Cùng giả vô tri, tịnh khu đáo lão bất tương li (412) (Đặng Trần Côn: Chinh phụ ngâm)

 

CÙNG GIẢ VÔ TRI

TỊNH KHU ĐÁO LÃO BẤT TƯƠNG LI (412)

蛩者無知

並驅到老不相離

Loài cùng kia vốn vô tri

Thế mà chúng đi bên nhau đến già không xa rời 

          Cùng giả 蛩者: "Cùng" , tên một loài dị thú trong truyền thuyết. Tương truyền hai loài thú cùng cùng 蛩蛩và cự hư 距虚hình ảnh tương tự không xa rời. Hình dung hai người có mối quan hệ mật thiết, thường ở bên nhau.

          Có thuyết cho cung cung và cự hư chỉ là tên của một loài.

          Trong Lữ Thị Xuân Thu – Bất quảng 吕氏春秋 - 不广 có đoạn:

          Bắc phương hữu thú, danh viết quyết, thử tiền nhi thố hậu, xu tắc cấp, tẩu tắc điên, thường vị cùng cùng cự hư thủ cam thảo dĩ dữ chi. Quyết hữu hoạn hại, cùng cùng cự hư tất phụ nhi tẩu. Thử dĩ kì sở năng thác kì sở bất năng.

          北方有兽, 名曰蹶, 鼠前而兔后, 趋则跲, 走则颠, 常为蛩蛩距虚取甘草以与之. 蹶有患害, 蛩蛩距虚必负而走. 此以其所能托其所不能.

          (Phương bắc có loài thú, tên là quyết. Chân trước của nó ngắn và nhỏ như chân chuột, chân sau dài như chân thỏ. Đi chậm thì vấp, chạy nhanh thì té ngã. Nó thường lấy cam thảo cho loài cung cung cự hư ăn. Khi con quyết gặp phải tai hoạ, cung cung cự hư liền cõng nó chạy. Đó chính là dùng sở trường vốn có của nó để thế sở đoản của nó.)

https://www.kekeshici.com/guji/gudaiyuyan/85928.html

Chữ “cùng” , bản diễn Nôm tương truyền của Đoàn Thị Điểm cho là loài sâu.

Bản của Vân Bình Tôn Thất Lương chú hai nghĩa:

Cùng cũng gọi là Cùng Cùng 邛邛. Có nhiều nghĩa:

- Con sâu như con ve, con dế gọi chung là Cùng hay Còng là loài sâu.

- Tên một thứ thú vật ở Bắc Hải hình giống con ngựa, cũng có một tên nữa là Cự hư 巨虛: con này có sức mạnh chạy xa mà không biết kiếm đồ ăn, nên phải nương tựa vào con Khuyết mà đi. Con Khuyết không đi được phải nương theo con Cự hư. Khi có cỏ ngọt, Khuyết nhường cho Cự hư ăn, khi có hoạn nạn Cự hư cõng Khuyết chạy. (Sơn hải kinh)

Ở bản Chinh phụ ngâm Hán Nôm hợp tuyển, viết chữ (giả) này; bản Chinh phụ ngâm khúc của Vân Bình Tôn Thất Lương in là chữ (dã) này.

Bản diễn Nôm “Chinh phụ ngâm diễn ca” tương truyền của Đoàn Thị Điểm đã diễn Nôm câu 412 trước, 411 sau:

Kiêm giả vô tình, tỉ dực tương tuỳ quá nhất sinh

Cùng giả vô tri, tịnh khu đáo lão bất tương li

(411 – 412)

Kìa loài sâu đôi đầu cùng sánh

Nọ loài chim chắp cánh cùng bay

(353 – 354)

                                                                            Huỳnh Chương Hưng

                                                                            Quy Nhơn 11/3/2022