Dịch thuật: Chỉ khủng bạch đáo Văn Quân đầu không thán tức (393) (Đặng Trần Côn: Chinh phụ ngâm)

 

CHỈ KHỦNG BẠCH ĐÁO VĂN QUÂN ĐẦU

 KHÔNG THÁN TỨC (393)

只恐白到文君頭

空嘆息

Chỉ sợ sắc trắng đến trên đầu nàng Văn Quân

Than thở mãi 

          Văn Quân 文君: Tức Trác Văn Quân 卓文君, người Lâm Cung 临邛 quận Thục thời Tây Hán (nay là Cung Lai 邛崃thành phố Thành Đô 成都 tỉnh Tứ Xuyên 四川), được khen là “Trung Quốc cổ đại tứ đại tài nữ” 中国古代四大才女, và là “Thục trung tứ đại tài nữ” 蜀中四大才女. Phụ thân là Trác Vương Tôn 卓王孙, một người rất giàu ở Lâm Cung.

Tương truyền, Tư mã Tương Như 司马相如là một tài tử được Huyện lệnh Lâm Cung 林邛 xem là thượng khách. Trác Văn Quân 卓文君 là một giai nhân sớm đã goá chồng. Câu chuyện về hai người bắt đầu từ lúc Tư Mã Tương Như đến nhà họ Trác làm khách, trên đại đường Tư Mã Tương Như đàn khúc “Phụng cầu hoàng” 凤求凰 nổi tiếng, khúc nhạc có đoạn:

Phượng hề phượng hề quy cố hương

Ngao du tứ hải cầu kì hoàng

Thời vị ngộ hề vô sở tương

Hà ngộ kim hề thăng tư đường

Hữu diễm thục nữ tại khuê phòng

Thất nhĩ nhân hà độc ngã trường

Hà duyên giao cảnh vi uyên ương

Hồ hiệt hàng hề cộng ngao tường

凤兮凤兮归故乡

遨游四海求其凰

时未遇兮无所将

何悟今兮升斯堂

有艳淑女在闺房

室迩人遐毒我肠

何缘交颈为鸳鸯

胡颉颃兮共翱翔

(Chim phượng chim phượng bay về cố hương

Ngao du bốn biển tìm chim hoàng

Chưa gặp được chim hoàng, không biết trú nơi nao

Sao đến nhà trong lòng sinh điều cảm mến

Có người đẹp trong khuê phòng

Người tuy gần nhưng lại tàn nhẫn với lòng ta

Làm sao có thể được như đôi uyên ương gối cổ nhau ân ái

Để chim phượng ta và chim hoàng nàng cùng bay lượn)

          Đêm đó, Trác Văn Quân thu thập đồ đạc trốn ra khỏi nhà, hội ngộ cùng Tư Mã Tương Như sớm đã đợi bên ngoài. Phụ thân của Trác văn Quân biết được vô cùng giận. Sau khi Trác văn Quân cùng Tư Mã Tương Như về Thành Đô, đối mặt với gia cảnh nghèo túng, họ lại trở về Lâm Cung mở một tiệm bán rượu, Trác Văn Quân tự mình đứng bán. Cuối cùng phụ thân của Trác Văn Quân cũng chấp nhận tình yêu của họ.

          Về sau Tư Mã tương Như có ý lạnh nhạt Trác Văn Quân, định nạp cô gái ở Mậu Lăng 茂陵làm thiếp. Thế là Trác Văn Quân làm bài “Bạch đầu ngâm”  白头吟gởi cho Tương Như.

Ngai như sơn thượng tuyết

Kiểu nhược vân gian nguyệt

Văn quân hữu lưỡng ý

Cố lai tương quyết tuyệt

Kim nhật đẩu tửu hội

Minh đán câu thuỷ đầu

Tiệp điệp ngự câu thượng

Câu thuỷ đông tây lưu

Thê thê phục thê thê

Giá thú bất tu đề

Nguyện đắc nhất tâm nhân

Bạch đầu bất tương li

Trúc can hà niễu niễu

Ngư vĩ hà si si

Nam nhi trọng ý khí

Hà dụng tiền đao vi

皑如山上雪

皎若云间月

闻君有两意

故来相决绝

今日斗酒会

明旦沟水头

躞蹀御沟上

沟水东西流

凄凄复凄凄

嫁娶不须啼

愿得一心人

白头不相离

竹竿何袅袅

鱼尾何簁簁

男儿重意气

何用钱刀为

(Tình yêu phải thuần khiết như tuyết trên đầu núi

Phải sáng tỏ như trăng giữa mây trời

Nghe nói chàng có ý định hai lòng

Cho nên thiếp đến quyết tuyệt với chàng

Buổi tiệc rượu hôm nay là lần gặp mặt cuối cùng

Ngày mai chúng ta nơi đầu ngòi chia tay

Bước chân thiếp chầm chậm men theo ngòi nước

Cuộc sống ngày trước như dòng nước quanh co chảy về đông

Thiếp không như các cô gái khác đau buồn lại đau buồn

Đã gả đi rồi thì không kêu khóc

Chỉ mong có được một người tâm đầu ý hợp

Không chia lìa, yêu thương nhau sống hạnh phúc đến già

Nam nữ tình đầu ý hợp như cần trúc dài mềm mại

Như cá trong nước hoạt bát đáng yêu

Nam nhi phải trọng nghĩa trọng tình

Khi tình yêu chân thành mất đi thì không có tiền tài châu báu nào có thể bù đắp được)

Tương Như xem xong không ngăn được cảm thán sự tài hoa của Văn Quân, nhớ lại tình phu thê ân ái ngày trước, cảm thấy xấu hổ muôn phần. Từ đó không nhắc đến chuyện nạp thiếp nữa. Hai người sống hạnh phúc đến bạc đầu.

https://baike.baidu.com/item/%E5%87%A4%E6%B1%82%E5%87%B0/63800

https://baike.baidu.com/item/%E5%8D%93%E6%96%87%E5%90%9B%E3%80%8A%E7%99%BD%E5%A4%B4%E5%90%9F%E3%80%8B/18077100

Câu 393 bản diễn Nôm “Chinh phụ ngâm diễn ca” tương truyền của Đoàn Thị Điểm diễn Nôm thành hai câu:

Kìa Văn Quân mỹ miều thủa trước

E tới khi đầu bạc mà thương

(337 – 338) 

                                                                            Huỳnh Chương Hưng

                                                                            Quy Nhơn 16/02/2022