Dịch thuật: Hàn viện hậu trùng (257) (Đặng Trần Côn: Chinh phụ ngâm)

 

HÀN VIỆN HẬU TRÙNG (257)

寒院候蟲

Bên tường lạnh, ve cất tiếng kêu

          Hậu trùng 候蟲/候虫: Chỉ các loại côn trùng sinh sản theo mùa hoặc kêu theo mùa.

          Trong Lễ kí – Nguyệt lệnh 礼记 - 月令 có nói, theo ghi chép từng tháng, có loại trùng của tháng đó, bao gồm loại mao trùng 毛虫, vũ trùng 羽虫, lân trùng 鳞虫, côn trùng 昆虫 v.v... Sau đa phần chỉ côn trùng 昆虫.

          Cũng theo Lễ kí – Nguyệt lệnh:

- Tháng 4 Mạnh hạ loại trùng vũ 虫羽, côn trùng là lâu quắc 蝼蝈, một loại ve sầu, khâu dẫn 蚯蚓tức giun đất.

          - Tháng 5 Trọng hạ loại trùng vũ虫羽, côn trùng là đường lang 螳螂tức con bọ ngựa.

          - Tháng 6 Quý hạ loại trùng vũ虫羽, côn trùng là tất suất 蟋蟀 tức con dế.

          - Tháng 7 Mạnh thu loại trùng mao 虫毛, côn trùng là hàn thiền 寒蝉 tức con ve

          - Tháng 8 Trọng thu loại trùng mao虫毛, là hồng nhạn 鸿雁, huyền điểu 玄鸟.

          - Tháng 9 Quý thu loại trùng mao虫毛, là  hồng nhạn鸿雁.

https://baike.baidu.com/item/%E7%A4%BC%E8%AE%B0%C2%B7%E6%9C%88%E4%BB%A4/10963800

          Như vậy ở câu này, loại “hậu trùng” 候蟲 nếu mùa hạ thì là con ve (lâu quắc蝼蝈), hoặc con dế (tất suất 蟋蟀); nếu mùa thu thì là con ve (hàn thiền寒蝉),

Bản Chinh phụ ngâm khúc của Vân Bình Tôn Thất Lương, nxb Tân Việt, in năm 1953, “hậu trùng” là con dế, dịch là:

Hay là khi bên tường con dế mùa thu kêu. (Con dế ở đây dùng chữ “hậu trùng”: con sâu kêu theo thời tiết.)

          Theo Lễ kí – Nguyệt lệnh 礼记 - 月令, nếu là mùa thu thì phải là tiếng ve (hàn thiền 寒蝉). Ở đây tôi thiên về mùa thu nên dịch là tiếng ve.

          - Bản Chinh phụ ngâm Hán Nôm hợp tuyển, câu 257  “Hàn viện hậu trùng” 候蟲 , bản Chinh phụ ngâm khúc của Vân Bình Tôn Thất Lương là “Hàn viên hậu trùng” 候蟲.

          - Bản Chinh phụ ngâm Hán Nôm hợp tuyển, câu 258 chữ “chung” nghĩa là cái chuông dùng chữ này, bản Chinh phụ ngâm khúc của Vân Bình Tôn Thất Lương là chữ này. Viết đúng là chữ này.

Câu 257 và câu 258:

Viễn tự thời chung

遠寺時鍾

bản diễn Nôm “Chinh phụ ngâm diễn ca” tương truyền của Đoàn Thị Điểm là:

Sâu tường kêu vẳng chuông chùa nện khơi  (220)

                                                                            Huỳnh Chương Hưng

                                                                            Quy Nhơn 03/10/2021