Dịch thuật: Hà thí Hằng Nga phụ (279) (Đặng Trần Côn: Chinh phụ ngâm)

 

HÀ THÍ HẰNG NGA PHỤ (279)

何啻姮娥婦

Khác gì nàng Hằng Nga

          Hằng Nga 姮娥: Cũng gọi là Thường Nga 嫦娥, là vị tiên nữ trong thần thoại Trung Quốc thời thượng cổ. Thần thoại “Thường Nga bôn nguyệt” 嫦娥奔月 nguyên xuất phát tự việc sùng bái tinh tú của người xưa. Câu chuyện về Thường Nga xuất hiện sớm nhất trong “Quy tàng”. Sau này, dân gian tiến thêm một bước phát huy, diễn hoá thành nhiều câu chuyện. Câu chuyện thần thoại “Thường Nga bôn nguyệt” căn cứ vào bộ trứ tác Hoài Nam Tử 淮南子thời Tây Hán, là do bởi Thường Nga uống trộm thuốc bất tử của chồng là Nghệ 羿 từ Tây Vương Mẫu 西王母 lấy về, đã bay lên cung trăng biến thành con cóc giã thuốc.

          Trong sự diễn hoá câu chuyện, Thường Nga diễn biến thành con gái của Đế Khốc 帝嚳 (Thiên Đế Đế Tuấn 天帝帝俊), một trong Tam hoàng Ngũ đế, là vợ của Nghệ 羿 (Đại Nghệ 大羿, Hậu Nghệ 后羿có phải là cùng một người hiện đang còn tranh nghị) có dung mạo phi phàm. Theo truyền thuyết, Thường Nga vốn gọi là Hằng Nga姮娥, do bởi kị huý Hán Văn Đế Lưu Hằng 劉恆 thời Tây Hán nên đổi gọi là Thường Nga 嫦娥. Trước thời Đông Hán, không có tư liệu nào nói về mối quan hệ vợ chồng giữa Thường Nga và Nghệ, mãi cho đến khi Cao Dụ 高誘chú giải bộ Hoài Nam Tử mới chỉ ra Thường Nga là vợ của Nghệ.

          Theo truyền thuyết, Thường Nga và Nghệ đã khơi dòng cho chế độ nhất phu nhất thê. Để kỉ niệm họ, người đời sau đã diễn dịch thành câu chuyện Thường Nga bôn nguyệt, trong dân gian có nhiều truyền thuyết cùng thi từ ca phú lưu truyền. Trong truyền thuyết thần thoại, Thường Nga nhân vì uống trộm thuốc bất tử mà bay lên cung trăng thành tiên, cư trú tại cung Quảng Hàn 廣寒. Đời sau trong thần thoại của Đạo giáo, đã hợp nhất Thường Nga cùng Nguyệt thần Thái âm tinh quân 月神太陰星君 thành một người. Đạo giáo lấy mặt trăng làm âm chi tinh, tôn xưng là Nguyệt Cung Hoàng Hoa Tố Diệu Nguyên Tinh Thánh Hậu Thái Âm Nguyên Quân 月宮黃華素曜元星聖后太陰元君, hoặc xưng Nguyệt Cung Thái Âm Tinh Quân Hiếu Đạo Minh Vương 月宮太陰星君孝道明王, tạc tượng nữ thần.

https://baike.baidu.hk/item/%E5%AB%A6%E5%A8%A5/68389

Câu 279 cùng các câu 277, 278, 280,

Hà thí Thiên Đế tôn

Linh lạc lập ngân chử

Hà thí hằng nga phụ

Thê lương toạ quảng hàn

何啻天帝孫

泠落立銀渚

何啻姮娥婦

淒涼坐廣寒

bản diễn Nôm “Chinh phụ ngâm diễn ca” tương truyền của Đoàn Thị Điểm là:

Khác gì ả Chức chị Hằng

Bến Ngân sùi sụt cung trăng chốc mòng

(239 – 240)

                                                                           Huỳnh Chương Hưng

                                                                            Quy Nhơn 12/10/2021