Dịch thuật: Vân tùng Giới Tử lạp Lâu Lan (39) (Đặng Trần Côn: Chinh phụ ngâm)

 

VÂN TÙNG GIỚI TỬ LẠP LÂU LAN (39)

云從介子獵樓蘭

Rằng theo Giới Tử giết Lâu Lan Vương 

          Giới Tử 介子 (năm 115 – năm 65 trước công nguyên): Tức Phó Giới Tử 傅介子, người Bắc Địa 北地, nhà ngoại giao và cũng là khai quốc công thần triều Tây Hán. Ông mất năm Nguyên Khang 元康 nguyên niên (năm 65 trước công nguyên) đời Hán Tuyên Đế 汉宣帝, hưởng niên 51 tuổi.

          Lâu Lan 樓蘭 / 楼兰: Tên một nước cổ trong 36 nước ở Tây vực, chịu sự quản hạt của Tây vực Đô hộ phủ triều Hán, quốc đô là Lâu Lan Thành 楼兰城. Năm 77 trước công nguyên, Phó Giới Tử傅介子 giết chết Lâu Lan Vương 楼兰王, tên nước được đổi là Thiện Thiện 鄯善, đô thành Lâu Lan Thành do triều Hán phái binh đến đồn trú. Thời kì đầu nhà Tây Hán, nước Lâu Lan ở vào giữa hai thế lực lớn mạnh là Hán và Hung Nô, có lúc là tai mắt của Hung Nô, có lúc quy thuận triều Hán.

          Năm 448, Bắc Nguỵ tiêu diệt nước Thiện Thiện. Nước Thiện Thiện (nước Lâu Lan) trước sau trải qua hơn 600 năm, đến đó là diệt vong.  

https://baike.baidu.com/item/%E6%A5%BC%E5%85%B0/524

          Nguyên nước Cưu Tư 龟兹 và Lâu Lan 楼兰câu kết với nhau giết sứ giả triều Hán. Thời Nguyên Phụng 元凤, Phó Giới Tử với thân phận Tuấn Mã Giám 骏马监  xin đi sứ nước Đại Uyển 大宛, mang chiếu thư của Hán Chiêu Đế 汉昭帝 khiển trách nước Lâu Lan, nước Cưu Tư. Phó Giới Tử đến Lâu Lan, khi trách Lâu Lan Vương xúi giục Hung Nô giết sứ giả triều Hán, nói rằng: “Nếu ngài không xúi giục Hung Nô, sứ giả Hung Nô đi qua nơi đây để đến các nước, sao không báo cáo?” Lâu Lan Vương biểu thị biết tội, nói rằng: “Sứ giả Hung Nô vừa mới đi qua, có lẽ là tới nước Ô Tôn 乌孙, giữa đường có đi qua Cưu Tư.” Phó Giới Tử đến nước Cưu Tư, trách Cưu Tư Vương, Cưu Tư Vương cũng biểu thị biết tội. Phó Giới Tử từ Đại Uyển về đến Cưu Tư, người Cưu Tư nói rằng: “Sứ giả Hung Nô từ nước Ô Tôn về, hiện đang ở đây”. Phó Giới Tử thừa cơ đem quân Hán chém chết sứ giả Hung Nô. Phó Giới Tử về lại kinh thành báo tình hình, Hán Chiêu Đế xuống chiếu nhậm mệnh ông làm Trung lang 中郎, thăng Bình Lạc Giám 平乐监.

          Phó Giới Tử nói với Đại tướng Hoắc Quang 霍光rằng: “Lâu Lan, Cưu Tư nhiều lần phản phúc vô thường, không chịu sự khiển trách thì không thể răn đe các nước khác. Lúc đi qua Cưu Tư, phát hiện quốc vương cách dân rất gần, rất dễ có sự trợ giúp. Tôi xin được đi giết ông ta để gây uy danh với các nước.” Hoắc Quang bảo rằng: “Nước Cưu Tư đường xa, tạm thời đến Lâu Lan trước xem thử.” Thế là dâng tấu lên, Hán Chiêu Đế phái ông đi.

          Phó Giới Tử cùng binh sĩ mang vàng bạc lụa là, rao tiếng là đem đến ban thưởng cho các nước. Họ đến nước Lâu Lan, xem ra Lâu Lan Vương không muốn gặp Phó Giới Tử. Phó Giới Tử giả vờ rời khỏi, sau khi đến biên giới phía tây của Lâu Lan, liền bảo phiên dịch nói với Lâu Lan Vương: “Triều Hán mang vàng bạc lụa là đến ban thưởng cho các nước. Nếu đại vương không đến nhận, tôi sẽ rời khỏi để đến các nước phía tây.” Liền đem vàng bạc giao cho  phiên dịch. Phiên dịch về tâu lại với Lâu Lan Vương. Lâu Lan Vương ham tài vật, liền  hội kiến sứ giả. Phó Giới tử cùng Lâu Lan Vương ngồi uống rượu, khi đã ngà say, Phó Giới Tử nói với Lâu Lan Vương: “Thiên tử phái tôi đến báo với đại vương một số chuyện riêng.” Lâu Lan Vương đứng dậy theo Phó Giới tử vào trong màn. Khi chỉ còn hai người, hai tráng sĩ từ phía sau đâm Lâu Lan Vương, Lâu Lan Vương chết ngay tại chỗ. Bọn quý tộc cùng tả hữu tháo chạy. Phó Giới Tử cáo dụ họ rằng: “Lâu Lan Vương đắc tội với triều Hán, thiên tử phái ta đến giết, lập thái tử trước đây làm con tin ở triều Hán làm Vương. Quân Hán vừa tới rồi, các ngươi không được vọng động, nếu không sẽ tiêu diệt nước của các ngươi.” Sau đó mang thủ cấp Lâu Lan Vương về kinh giao nộp. Công khanh, tướng quân đêu khen ngợi công lao của Phó Giới Tử. Sau sự kiện đó, Phó Giới Tử được phong làm An Dương Hầu 安阳侯, ban cho thực ấp 700 hộ, binh sĩ thích sát Lâu Lan Vương đều bổ làm Thị Lang 侍郎.

https://baike.baidu.com/item/%E5%82%85%E4%BB%8B%E5%AD%90/7486412

          Chữ trong Khang Hi tự điển bính âm là liè, phiên thiết là 良涉 (LƯƠNG THIỆP), 力涉 (LỰC THIỆP), như vậy âm đọc là LIỆP. (trang  674)

          - Chữ trong Khang Hi tự điển bính âm là , phiên thiết là 盧盍 (LƯ HẠP), 力合 (LỰC HẠP), như vậy âm đọc là LẠP. (trang 964)

(Hán ngữ Đại từ điển xuất bản xã, 2002, trang 674, 964)

          - Trong Hán Việt tự điển của Thiều Chửu, chữ có âm đọc là LIỆP; chữ có âm đọc là LẠP.

- Từ điển Hán Việt văn ngôn dẫn chứng của Nguyễn Tôn Nhan chữ có âm là LẠP, còn thường đọc là LIỆP; chữ có âm là LẠP.

          Như vậy chữ đọc đúng là LIỆP ( liệp). Ở đây tôi giữ nguyên cách phiên trong bản Chinh phụ ngâm Hán Nôm hợp tuyển và bản Chinh phụ ngâm khúc của Vân Bình Tôn Thất Lương, nxb Tân Việt, in năm 1953 là “lạp” (Vân tùng Giới Tử lạp Lâu Lan).

Câu 39 này, bản diễn Nôm “Chinh phụ ngâm diễn ca” tương truyền của Đoàn Thị Điểm là:

Săn Lâu Lan rằng theo Giới Tử(37)

                                                                              Huỳnh Chương Hưng

                                                                               Quy Nhơn 13/6/2021