Dịch thuật: Đống xương Vô Định đã cao bằng đầu (2494) ("Truyện Kiều")

 

ĐỐNG XƯƠNG VÔ ĐỊNH ĐÃ CAO BẰNG ĐẦU (2494)

          Trần Đào 陈陶 đời Đường với bài Lũng Tây hành 陇西行 viết rằng:

Thệ tảo Hung Nô bất cố thân

Ngũ thiên điêu cẩm táng Hồ trần

Khả liên Vô Định hà biên cốt

Do thị xuân khuê mộng lí nhân

誓扫匈奴不顾身

五千貂锦丧胡尘

可怜无定河边骨

犹是春闺梦里人

(Thề quét sạch Hung Nô sá gì đến thân mình

Năm ngàn chiến sĩ khoác cẩm bào đã vùi thây nơi đất Hồ

Đáng thương cho đống xương phơi bên bờ sông Vô Định

Hãy còn là người trong mộng của những người vợ chốn phòng khuê)

http://www.ruiiq.com/shi/cent01.html

https://www.163.com/dy/article/G2NNJOQP0541TJAO.html

Câu 4, có tư liệu là: Do thị thâm khuê mộng lí nhân犹是深闺梦里人

http://www.shigeku.com/xlib/gd/ts300/308.htm

http://www.52tangshi.com/tangshi/1011.html

Ngẫm từ dấy việc binh đao

Đống xương Vô Định đã cao bằng đầu

(“Truyện Kiều” 2493 – 2494)

Đống xương Vô Định: Con sông ở tỉnh Tuy Viễn và tỉnh Thiểm Tây Trung Quốc, vì hay bị đất lấp, đổi dòng luôn,cho nên gọi là sông không nhất định (Vô Định hà). Ở nơi này đã từng trải qua nhiều cuộc chiến tranh giữa người Trung Quốc và người Hung Nô. Câu thơ của Trần Đào đời Đường: Khả lân Vô Định hà biên cốt, Do thị khuê trung mộng lí nhân, nghĩa là: Tội nghiệp cho đống xương bên sông Vô Định, hãy còn là người bước vào trong giấc mộng chốn phòng khuê. Do đó, đống xương Vô Định là chỉ những người chết do chiến tranh.

(Đào Duy Anh: “Từ điển Truyện Kiều”, nxb Khoa học xã hội, Hà Nội – 1989)

Trong “Kim Vân Kiều” (Đoạn trường tân thanh) do Bùi Khánh Diễn chú thích, ghi rằng:

          Tuỳ viên thi: Khả lân Vô định hà biên cốt.

          隨園詩: 可憐無定河邊骨

          (Thơ Tuỳ viên: Thương thay nắm xương Vô định bên sông)

(Sài Gòn: nxb Sống Mới, 1960)

Xét: Hai câu 2493 và 2494, ý nói Từ Hải từ khi "dấy việc binh đao", thì người chết cũng đã nhiều, Nguyễn Du lấy ý từ câu “Khả liên Vô Định hà biên cốt” của Trần Đào.

Bản “Kim Vân Kiều” (Đoạn trường tân thanh) do Bùi Khánh Diễn chú thích và Bản “Tư liệu Truyện Kiều  - Bản Duy Minh Thị 1872” do GS Nguyễn Tài Cẩn phiên Nôm, câu 2493 là:

GẪM  từ dấy việc binh đao

                                                     (Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, 2002)

                                                                 Huỳnh Chương Hưng

                                                                 Quy Nhơn 29/3/2021