SAO GỌI LÀ “ĐÔNG QUA” “TÂY QUA” “NAM
QUA”
Trước
tiên nói về “đông qua” 冬瓜 (bí đao), rõ ràng
là đông qua “trưởng thành” vào mùa hè, nhưng tại sao lại gọi là “đông qua”? Hoá
ra là khoảng thời gian đông qua lớn, trên bề mặt của nó có một lớp vật chất dạng
như phấn trắng, nhìn giống như tuyết của mùa đông phủ lên, cho nên gọi là “đông
qua”. Đây cũng chính là nguyên nhân đông qua tục gọi là “bạch qua” 白瓜. Đông qua chịu được nóng, dễ cất giữ và vận chuyển,
là một trong những loại rau quả quan trọng của mùa hè mùa thu.
Còn
“tây qua” 西瓜 (dưa hấu), mùa hè đến, khi mọi người khát nước liền
nghĩ đến nó. Tương truyền Thần Nông 神农 khi nếm trăm loại
cây cỏ đã phát hiện ra tây qua. Do bởi nước nhiều thịt ít, nên gọi nó
là “hi qua” 稀 瓜(1), về sau mọi người truyền ngoa thành “tây qua”. Nhưng cách nói phổ
biến vẫn cho là loại này xuất phát từ Tây vực. Nguyên sản địa của tây qua là Ai
Cập 埃及, sau truyền vào Trung Quốc. Theo khoa học gia Từ
Quang Khải 徐光启đời Minh trong Nông
chính toàn thư 农政全书 có viết:
Tây qua, chủng xuất Tây vực, cố chi
danh.
西瓜种出西域故之名
(Tây qua xuất xứ từ Tây vực, cho nên gọi tên như thế)
Đồng thời
Lí Thời Trân 李时珍 trong Bản thảo
cương mục 本草纲目 cũng có ghi:
Án Hồ Kiều vu Hồi Hột đắc qua chủng, danh viết
tây qua, tắc tây qua tự Ngũ Đại thời thuỷ nhập Trung Quốc, kim nam bắc giai hữu.
按胡娇于回纥得瓜种, 名曰西瓜, 则西瓜自五代时始入中国, 今南北皆有.
(Xét Hồ
Kiều có được giống này ở Hồi Hột, tên gọi là tây qua, thì tây qua truyền vào
Trung Quốc bắt đầu từ thời Ngũ Đại, nay nam bắc đều có.)
Có thể
thấy, tây qua có lịch sử chăm trồng từ rất lâu ở Trung Quốc.
Tây qua
nhân vì xuất xứ từ Tây vực nên có tên như thế, và “nam qua” 南瓜 (bí
đỏ) cũng như vậy. Nam qua vốn được trồng ở Nam Mĩ châu, nên gọi là “nam qua”.
Chú của người
dịch
1- Chữ 稀 (hi) này có nghĩa là
ít, âm bắc Kinh là xi (thanh 1), đồng
âm với chữ 西 (tây). 稀瓜đọc lên nghe như 西瓜.
Huỳnh
Chương Hưng
Quy Nhơn 22/11/2018
Nguyên tác Trung văn
Trong quyển
THÚ VỊ VĂN HOÁ TRI THỨC ĐẠI TOÀN
趣味文化知识大全
Thanh Thạch 青石 biên
soạn
Trung Quốc Hoa kiều xuất bản xã,
2013
Thư Mục:
Nghiên Cứu - Dịch Thuật