Dịch thuật: Lịch sử Hán tự (tiếp theo)

 

LỊCH SỬ HÁN TỰ

(tiếp theo)

          Lệ thư 隶书 là loại tự thể từ cách viết tháu của triện văn diễn biến mà thành. Nhân vì nét bút tròn cong của triện văn quá nhiều, khi viết rất mất thời gian, cho nên vào những trường hợp không trịnh trọng,  người ta đem chữ viết tháu một chút, một số nét bút vốn tròn cong biến thành nét nét ngang thẳng, hợp với thiên bàng, giản hoá tự hình, viết ra rất tiện lợi, mà tự thể lại đoan trang nhìn đẹp. Lệ thư sản sinh ở nước Tần vào cuối thời Chiến Quốc, lưu hành ở đời Hán. Loại mà Tần sử dụng gọi là Tần lệ 秦隶, loại mà Hán sử dụng gọi là Hán lệ 汉隶. Hán lệ so với Tần lệ càng ngay ngắn, càng đoan trang, càng chú trọng khi dứt nét ngang.

          Thảo thư 草书 là loại tự thể đả phá thể chế khối vuông của Hán tự, đem Hán tự giản hoá một cách nhanh mạnh. Nó đại khái bắt đầu hình thành vào khoảng trung kì thời Tây Hán, bắt đầu lưu hành thời Đông Hán. Đặc điểm của thảo thư là đánh tan cách viết của lệ thư, sử dụng số lượng lớn nét bút liền nhau, tỉnh lược nét bút, chỉ tồn tại nét khái quát, để nhằm viết được nhanh. Thảo thư tảo kì còn mang dấu vết của lệ thư, được gọi là chương thảo 章草. Từ thời Đông Hán đến thời Nguỵ Tấn, nó thoát li dấu vết của lệ thư, thế bút trên dưới liền nhau, thiên bàng nhiều giả tá, tự thể thanh tú phóng khoáng, được gọi là kim thảo 今草. Đến thời Đường, nó phát triển không câu thúc, tụ hình rồng bay phượng múa, khí tượng vạn thiên, được gọi là cuồng thảo 狂草. Do bởi thảo thư đối với người phổ thông khó nhận biết, mất đi công năng giao tiếp xã hội của văn tự, cho nên từ lúc sản sinh đến hiện tại, trước sau không thành văn tự thông dụng chủ yếu của xã hội, mà chỉ làm một loại tự thể của thư pháp được thiểu số người yêu thích.

          Khải thư 楷书 là loại tự thể đối với lệ thư có sự cải tạo. Nó đại khái bắt đầu hình thành vào cuối đời Đông Hán, thời Nguỵ Tấn đã có sự phát triển rất lớn, đến thời Đường đã hoàn toàn thành thục. Đặc điểm của khải thư là nét ngang ngay, nét sổ thẳng, kết cấu chặt chẽ, khí thế trôi chảy, hình thể mĩ quan. Do bởi nó so với lệ thư dễ viết hơn , so với thảo thư dễ nhận biết hơn, từ thời Nguỵ Tấn trở về sau nó đã thay lệ thư trở thành tự thể thông dụng chủ yếu, thư báo tạp chí của chúng ta hiện nay, đa phần đều dùng khải thư để in ấn.

          Hành thư 行书 là loại tự thế nằm giữa thảo thư và chính thể tự. Hành thư tảo kì nằm giữa lệ thư và thảo thư, hành thư hậu kì nằm giữa khải thư và thảo thư. Đặc điểm của hành thư là dưới sự bảo trì tiền đề của hình thể chính thể tự, đã vận dụng thích đáng nét bút liền, tỉnh giản một số ít nét bút. Hành thư không có quy tắc viết nghiêm cách, thành phần khải thư nhiều mà thành phần thảo thư ít thì gọi là hành khải 行楷; thành phần khải thư ít mà thành phần thảo thư nhiều thì gọi là hành thảo 行草.  (hết)

                                                               Huỳnh Chương Hưng

                                                               Quy Nhơn 21/02/2021

Nguồn

CỔ HÁN NGỮ TỐC THÀNH ĐỘC BẢN

古汉语速成读本

Biên soạn: Lưu Khánh Nga 刘庆俄

Trung Hoa thư cục, 2005