Thứ Ba, 3 tháng 3, 2020

Dịch thuật: Mà lòng trọng nghĩa khinh tài xiết bao (310) ("Truyện Kiều")

Đăng lúc  10:28  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật


MÀ LÒNG TRỌNG NGHĨA KHINH TÀI XIẾT BAO (310)
          Thiên Lí nhân 里仁 trong Luận ngữ 論語 có câu:
Quân tử dụ ư nghĩa, tiểu nhân dụ ư lợi
君子喻於義, 小人喻於利
(Quân tử khi bàn sự việc luôn nghĩ tới đạo nghĩa; còn tiểu nhân khi bàn sự việc luôn nghĩ tới điều lợi)

          Hoàn Khoan 桓寬 đời Hán trong Diêm thiết luận – Thác tệ 鹽鐵論 - 錯幣có câu:
Cổ giả quý đức nhi tiện lợi, trọng nghĩa nhi khinh tài
古者貴德而賤利, 重義而輕財
(Người xưa quý cái đức xem thường điều lợi, trọng đạo nghĩa mà coi nhẹ tiền tài)

          Bốc Thức 卜式 là một hiền sĩ nổi tiếng thời Tây Hán, đối xử với người em rất tốt, quan tâm rất chu đáo. Sau khi cha mẹ qua đời, hai anh em chia gia sản, Bốc Thức đem tài sản trong nhà nhường cho người em, riêng bản thân chỉ lấy hơn 100 con dê. Về sau bầy dê sinh sôi lên đến cả ngàn con, ông mua nhà mưa đất. Còn người em vì kinh doanh không giỏi bị phá sản, thế là Bốc Thức đem tài sản của mình chia một nửa cho người em. Bốc Thức không những không tham tài vật mà còn chiếu cố đến người em. Hành vi của Bốc Thức khiến người đương thời rất cảm động, mọi người đều nói Bốc Thức là người quân tử trọng tình thân, coi nhẹ tài vật.

Chiếc thoa nào của mấy mươi
Mà lòng trọng nghĩa khinh tài xiết bao
(“Truyện Kiều” 309 – 310)
Trọng nghĩa khinh tài: Xem nghĩa là nặng, xem của là nhẹ.
(Đào Duy Anh: “Từ điển Truyện Kiều”, nxb Khoa học xã hội, Hà Nội – 1989)
Trong “Kim Vân Kiều” (Đoạn trường tân thanh) do Bùi Khánh Diễn chú thích, ghi rằng:
          Ngữ loại: Quân tử sở trọng giả đạo nghĩa, cố thị kim ngọc như hồng mao.
          語類: 君子所重者道義, 故視金玉如鴻毛
          (Sách Ngữ loại: Người quân tử trọng điều đạo nghĩa, nên xem vàng ngọc nhẹ như lông chim hồng)
(Sài Gòn: nxb Sống Mới, 1960) 

Xét: Bản “Kim Vân Kiều” do  Bùi Khánh Diễn chú thích và “Từ điển Truyện Kiều” của Đào Duy Anh, bản in năm 2000 thì câu 309 là:
Chiếc thoa LÀ của mấy mươi
Trong “Tư liệu Truyện Kiều  - Bản Duy Minh Thị 1872” do GS Nguyễn Tài Cẩn phiên Nôm, hai câu này là:
Chiếc thoa NÀO của mấy mươi
Mà lòng TRƯỢNG  nghĩa khinh tài xiết bao
                                                     (Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, 2002)

                                                              Huỳnh Chương Hưng
                                                              Quy Nhơn 03/3/2020


Chia sẻ bài viết

Mã nguồn bởi Huỳnh Chương Hưng
Copyright © 2012 Huỳnh Chương Hưng.
back to top