Thứ Năm, 7 tháng 3, 2019

Dịch thuật: Trương Thương (Tể tướng Trung Quốc)

Đăng lúc  21:27  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật

TRƯƠNG THƯƠNG

          Trương Thương 张苍 (? – năm 152 trước công nguyên), Tể tướng thời Văn Đế 文帝, một trong những hiền tướng triều Tây Hán. Trứ tác có 18 thiên luật thư. Mất vì bệnh.

          Trương Thương张苍 người Dương Vũ 阳武 (nay là phía đông nam Nguyên Dương 原阳 tỉnh Hà Nam 河南). Thời Tần, từng nhậm chức Ngự sử, chủ quản văn thư bốn phương tấu lên triều đình, sau nhân vì đắc tội nên bỏ trốn về quê nhà. Khi Lưu Bang đánh đến Dương Vũ, ông đầu bôn Lưu Bang 刘邦, lại nhân vì phạm pháp mà bị xử tử hình. Lúc lâm hình, Đại tướng Vương Lăng 王陵 – bộ hạ của Lưu Bang thấy ông ta thân hình cao lớn, da dẻ trắng trẻo, là một vị mĩ nam, cho rằng giết ông ta thật đáng tiếc, bèn thỉnh cầu Lưu Bang xá tội, để ông theo quân tiến đến Hàm Dương 咸阳.
          Trong chiến tranh Sở Hán, Thường Sơn Triệu Vương Trương Nhĩ 常山赵王张耳bị Trần Dư 陈余đánh bại, chạy đến với Lưu Bang, Lưu Bang uỷ nhiệm Trương Thương giữ chức Thú ở Thường Sơn 常山, theo Hàn Tín 韩信đánh Triệu, bắt được Trần Dư, bình định nước Triệu, đồng thời được thăng nhậm chức Tướng quốc nước Đại . Chẳng bao lâu, điều đến nhậm chức Tướng quốc cho Triệu Vương Trương Nhĩ. Trương Nhĩ mất, con là Trương Ngao 张敖 kế tục vương vị, Trương Thương vẫn nhậm chức Tướng quốc. Chẳng bao lâu, Trương Thương lại đổi làm Tướng quốc nước Đại, đồng thời nhân tham dự thảo phạt Bình Yên Vương Tang Đồ 平燕王臧荼 có công, được phong làm Bắc Bình Hầu 北平侯.
          Lưu Bang xưng đế, Tiêu Hà 萧何nhậm chức Tướng quốc, nhân vì Trương Thương từng giữ chức Ngự sử triều Tần, biết rõ thư tịch sách vở trong thiên hạ, lại giỏi toán thuật, Tiêu Hà bèn nhậm dụng ông là Kế tướng 计相 (1), để ông ở trong Tướng phủ chủ quản thướng kế 上计 (2) của quận quốc, được xem là đại thần lí tài của triều đình. Về sau, lại điều ông đến nhậm chức Tướng quốc cho Hoài Nam Vương Lưu Trường 淮南王刘长, rồi lại triệu hồi về triều đình nhậm chức Ngự sử đại phu, làm Phó tướng. Năm 176 trước công nguyên, Thừa tướng Quán Anh 灌婴 bệnh và qua đời, Trương Thương được thăng làm Thừa tướng.
          Đương thời, triều Hán kiến lập đã hơn 20 năm, thiên hạ mới ổn định. Nhưng, từ sau khi Tiêu Hà mất, trừ Trần Bình 陈平ra, Thừa tướng đều là võ tướng, không hiểu lễ nghi, cho nên, nhiều chế độ của triều đình cần tu đính. Trương Thương lúc nhậm chức Kế tướng, đã tu đính luật lịch, lấy tháng 10 làm đầu, suy định triều Hán lấy thuỷ đức mà được thiên hạ, nên sùng thượng sắc đen, quy hoạch không ít chế độ. Sau khi Trương Thương bái làm Tướng, bèn đem những chế độ đó thực hành. Ông bác lãm quần thư, rất có học vấn, sử xưng là
Vô sở bất quan, vô sở bất thông, vưu kì tinh vu luật lịch.
无所不观, 无所不通, 尤其精于律历
(Không gì là không quan sát, không gì là không thống suốt, đặc biệt là giỏi về luật lịch)
          Trương Thương nhậm chức Tướng hơn 10 năm, có cống hiến rất lớn đối với việc kiện toàn chế độ lễ nghi của triều đình, là một danh tướng thời Tây Hán.
          Trương Thương sau khi ở địa vị cao, đối với ơn cứu mạng năm nào của Vương Lăng ông không bao giờ quên. Lúc Vương Lăng còn sống, ông thị phụng Vương Lăng như cha, sau khi Vương Lăng qua đời, ông đối với phu nhân của Vương Lăng cũng vô cùng hiếu kính.
          Năm 165 trước công nguyên, Bác sĩ Công Tôn Thần 公孙臣 cùng các Nho sinh ra sức chủ xướng lấy thổ đức mà được thiên hạ, theo đó tu sửa luật lịch, phục sắc ... Văn Đế rất tin dùng, bèn lãnh đạm Trương Thương. Ba năm sau, lại nhân một quan viên mà Trương Thương tiến cử tham ô, Văn Đế huấn trách Trương Thương, Trương Thương cáo bệnh từ chức Tướng.
          Lúc Trương Thương về quê nhà, tuổi đã cao, răng đều đã rụng, thường dùng sữa của con gái làm thức ăn. Tương truyền, ống sống đến hơn trăm tuổi. Năm 152 trước công nguyên Trương Thương bệnh và qua đời, được truy thuỵ là Văn Hầu 文侯. Trứ tác có 18 thiên luật lịch để đời.

Chú của người dịch
1- Kế tướng 计相: từ đời Hán đến đời Đường, đều có cách gọi “Kế tướng”, nhưng công nhận là cách xưng hô cố định là đến đời Tống. Triều Tống xưng là “Tam ti sứ” 三司使. Tam ti sứ quản cống phú bốn phương và tài chính quốc gia, địa vị chỉ sau Tể tướng, xưng là “Kế tướng”.
2- Thướng kế 上计: tức do vị trưởng quan hành chính địa phương định kì dâng kế văn thư lên cấp trên, báo cáo tình hình trị lí của địa phương. Đến cuối năm, Huyện lệnh trưởng đem tình hình về hộ khẩu, khẩn điền, tiền cốc, hình ngục ... biên chép thành “kế bạ” 计簿 (cũng gọi là “tập bạ” 集簿) trình lên quận quốc. Căn cứ vào kế bạ của thuộc huyện, quốc tướng của quận thú biên chép lại thành kế bạ của quận, báo cáo lên triều đình, rồi căn cứ vào kết quả khảo hạch để thăng, giáng, thưởng, phạt.
          Chế độ “thướng kế” kiến lập mang ý nghĩa trung ương tăng cường sự khống chế đối với tài chính địa phương.


                                                        Huỳnh Chương Hưng
                                                        Quy Nhơn 07/3/2019

Nguyên tác Trung văn
TRƯƠNG THƯƠNG
张苍
Trong quyển
TRUNG QUỐC LỊCH ĐẠI TỂ TƯỚNG LỤC
中国历代宰相录
Chủ biên: Dương Kiếm Vũ 杨剑宇
Thượng Hải văn hoá xuất bản xã, 1999

Chia sẻ bài viết

Mã nguồn bởi Huỳnh Chương Hưng
Copyright © 2012 Huỳnh Chương Hưng.
back to top