Thứ Ba, 19 tháng 8, 2014

Dịch thuật: Tặng nội nhân

Đăng lúc  19:11  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật



赠内人
禁门宫树月痕过
媚眼惟看宿鹭窠
斜拔玉钗灯影畔
剔开红焰救飞蛾
              张祜

TẶNG NỘI NHÂN  (1)
Cấm môn (2) cung thụ nguyệt ngân qua
Mị nhãn duy khan túc lộ khoà
Tà bạt ngọc thoa đăng ảnh bạn
Dịch khai hồng diệm (3) cứu phi nga
                                                   Trương Hỗ

Chú giải
(1)- Nội nhân 内人: người trong đại nội (hoàng cung). Chỉ cung nữ.
(2)- Cấm môn 禁门: cung môn.
(3)- Hồng diệm 红焰: chỉ ngọn lửa của đèn.

TẶNG NỘI NHÂN
Ánh trăng ảm đạm từ cửa cung di chuyển đến ngọn cây trong cung
Đôi mắt xinh đẹp của nàng cung nữ chỉ nhìn thấy tổ của loài cò
Bên ánh đèn cô độc, nàng lấy cây thoa ngọc trên đầu xuống
Khêu cứu con ngài ra khỏi ngọn lửa đỏ của đèn.

Phân tích
          Thời Đường, kĩ nữ ca múa ở viện Nghi Xuân 宜春 trong cung gọi là “nội nhân” 内人. Họ một khi đã vào viện là đã cách tuyệt với thế giới bên ngoài, bị tước đoạt tự do và hạnh phúc. Nhan đề bài thơ là “Tặng nội nhân”, kì thực hoàn toàn không phải là bài thơ dành tặng họ, chẳng qua mượn nhan đề đó để rong ruổi ý nghĩ và quan niệm của thi nhân. Đây là loại cung oán thi, nhưng thi nhân với suy nghĩ độc đáo, không rơi vào khuôn mẫu có sẵn, vừa không chính diện miêu tả cuộc sống tịch mịch thê lương của họ, vừa không trực tiếp nói lên những oán tình sầu hận của họ, chỉ từ hai động tác vi diệu của một cá nhân trong số họ dưới ánh trăng bên ngọn đèn, khúc xạ cảnh và tình mà họ gặp phải.
          Câu đầu của bài thơ Cấm môn cung thụ nguyệt ngân qua, thoạt nhìn là một câu tả cảnh rất bình thường, nhưng thi nhân lại rất cân nhắc trong việc dùng từ. “Cấm môn cung thụ”, điểm rõ địa điểm, nhưng “môn” lại nói là “cấm môn”, “thụ” lại nói là “cung thụ” đã tô đậm vẻ thâm nghiêm nơi cung cấm. “Nguyệt ngân qua”, điểm rõ thời gian, nhưng “nguyệt” lại nói là “nguyệt ngân”, đã cho người đọc một cảm giác mông lung ảm đạm, tiếp đó với chữ “qua”, càng có thâm ý trong đó, vừa ám thị có người sẽ xuất hiện ra dưới ánh trăng, đứng ngắm nhìn rất lâu trong sự buồn chán vô vị, lại từ sự chuyển dịch của ánh trăng ám thị tuổi thanh xuân của người đó lãng phí trôi qua.
          Câu thứ 2 Mị nhãn duy khan túc lộ khoà, nối tiếp cảnh trăng nơi cấm môn dời chuyển đến ngọn cây của câu trên, dẫn ra một người trên mặt đất ngẩng đầu ngắm cảnh. Hai chữ “mị nhãn” nói rõ người ngắm cảnh là một thiếu nữ, và là một thiếu nữ xinh đẹp. Ở bài Thạc nhân 硕人 phần Vệ phong 卫风 trong Kinh Thi đã dùng 4 chữ “mĩ mục phán hề” 美目盼兮 điểm xuất một cách truyền thần vẻ đẹp của nàng Trang Khương 庄姜. Nhưng đáng tiếc người thiếu nữ ở đây, tuy có đôi mắt xinh đẹp nhưng lại nhìn không được thế giới bên ngoài cung môn. Trong thời khắc đó dưới ánh trăng, nàng đang nhìn tổ của loài cò, không chỉ “thấy” mà là “chỉ thấy”. Đó là do bởi trong cung cấm cũng giống như trong lao ngục, hoàn cảnh đơn điệu đến mức không có gì để xem, nàng không biết làm gì chỉ biết đưa mắt nhìn tổ cò trên ngọn cây cao trong cung; cũng có thể do bởi cảnh vật chung quanh tuy nhiều, nhưng chỉ có tổ cò trên ngọn cây là có sinh khí, cho nên mới thu hút cái nhìn của nàng. Ở đây, thi nhân không chỉ ra hoạt động nội tâm của nàng khi “duy khan túc lộ khoà”, mà là để độc giả tưởng tượng. Giả thiết rằng, lúc bấy giờ trăng qua ngọn cây trong cung, chim đã sớm về rừng, nàng khi đang nhìn tổ cò sẽ nghĩ rằng: loài chim kia còn có chỗ để quay về, còn có “gia đình”, chúng có thể ra khỏi cung môn, bay lượn trong khoảng trời đất mênh mông, còn riêng mình không biết bao giờ mới có thể thoát khỏi lao lung trở về lại với nhân gian. Đôi mắt xinh đẹp ngắm nhìn tràn đầy khát vọng tự do, mơ ước về hạnh phúc.
          Đoạn sau lại đổi sang một cảnh tượng khác, ống kính từ bên ngoài chuyển hướng vào bên trong, từ ngọn cây trong sân ở trong cung dời chuyển đến ánh đèn trong phòng, xuất hiện cận cảnh rút thoa ngọc, khêu cứu con ngài. Câu đầu Tà bạt ngọc thoa đăng ảnh bạn, dùng ngòi bút vô cùng tinh tế miêu hoạ ra động tác nữ tính cực kì ưu mĩ của nhân vật trong thơ, hiển thị phong thái của người thiếu nữ này. Câu sau Dịch khai hồng diệm cứu phi nga, nói rõ ý hướng của “tà bạt ngọc thoa”, thể hiện tâm nguyện lương thiện của người thiếu nữ.Ở đây, thi nhân cũng không cho thấy hoạt động nội tâm của nàng, mà độc giả tự mình tưởng tượng: Nếu như nói thiếu nữ nhìn thấy loài chim bay về tổ sẽ cảm thương mình không bằng loài chim kia, thế thì, khi thiếu nữ nhìn thấy con ngài rơi vào vũng dầu của đèn sẽ cảm thương cho số phận của mình cũng giống vậy, nên đã khêu con ngài ra khỏi đèn, cứu sống được nó, đây vừa là sự đồng tình với con ngài mà cũng là xuất phát từ sự đau buồn thương cảm bản thân.
          Ý thơ ở chỗ miêu tả sự cô tịch vô liêu trong đêm vắng của người cung nữ: Trước tiên tả cảnh thâm nghiêm chốn cung môn, thời gian trôi qua; thứ đến tả  cò; rồi đến việc rút thoa ngọc, tư thế yểu điệu; cuối cùng là khêu cứu con ngài ra khỏi đèn, để nó được sống. Tuy là vô ý, nhưng lại rất có tình. Có nỗi cảm thương bản thân mình bị giam nơi cung cấm, giống như con ngài rơi vào đèn, có tình cảm thương con vật mà cũng thương mình. Toàn bài thơ tạo ý khúc chiết
          Đây là một bài cung oán thi mang ý vị sâu xa, về cấu tứ nghệ thuật và thủ pháp biểu hiện có nét đặc sắc khác với những bài thơ khác.

Vài nét về tác giả
          Trương Hỗ 张祜, tự Thừa Cát 承吉, người Thanh Hà 清河 (nay là huyện Thanh Hà tỉnh Hà Bắc), có thuyết cho là người Nam Dương 南阳 (nay là thành phố Nam Dương tỉnh Hà Nam). Từng bị Nguyên Chẩn 元稹 bài xích. Ông thường cùng với Lệnh Hồ Sở 令狐楚, Bạch Cư Dị 白居易, Đỗ Mục 杜牧 rượu thơ qua lại. Trương Hỗ nổi tiếng nhất về đề tài cung oán, được Đỗ Mục xem trọng.
          Theo Đường thi tam bách thủ 唐诗三百首, Nhiếp Xảo Bình 聂巧平 chú dịch, Sùng Văn thư cục, 2007.

                                                                       Huỳnh Chương Hưng
                                                                       Quy Nhơn 19/8/2014

Chia sẻ bài viết

Mã nguồn bởi Huỳnh Chương Hưng
Copyright © 2012 Huỳnh Chương Hưng.
back to top