Thứ Bảy, 24 tháng 5, 2014

Dịch thuật: Giang sơn dị cải, bản tính nan di

Đăng lúc  23:20  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật


江山易改, 本性难移
    楚太子 (1) 以梧桐之实 (2) 养枭, 而冀其凤鸣焉. 春申君 (3) : 是枭也, 生而殊性, 不可易也, 食何与焉?朱英 (4) 闻之, 谓春申君曰:君知枭之不可以食易其性而为凤矣, 而君之门下无非狗偷鼠窃亡赖之人也, 而君宠荣之, 食之以玉食, 荐之以珠履, 将望之以国士 (5) 之报. 以臣观之, 亦何易乎以梧桐之实养枭, 而冀其凤鸣也?春申君不寤 (*), 卒为李园 (6) 所杀, 而门下之士, 无一人能报者.
                                                 (郁離子 - 正己)

GIANG SƠN DỊ CẢI, BẢN TÍNH NAN DI
          Sở thái tử (1) dĩ ngô đồng chi thực (2) dưỡng kiêu, nhi kí kì phụng minh yên. Xuân Thân Quân (3) viết: “Thị kiêu dã, sinh nhi thù tính, bất khả dịch dã, thực hà dự yên?” Chu Anh (4) văn chi, vị Xuân Thân Quân viết: “Quân tri kiêu chi bất khả dĩ thực dịch kì tính nhi vi phụng hĩ, nhi quân chi môn hạ vô phi cẩu thâu thử thiết vô lại chi nhân dã, nhi quân sủng vinh chi, tự chi dĩ ngọc thực, tiến chi dĩ châu lí, tương vọng chi dĩ quốc sĩ (5) chi báo. Dĩ thần quan chi, diệc hà dị hồ dĩ ngô đồng chi thực dưỡng kiêu, nhi kí kì phụng minh dã?” Xuân Thân Quân bất ngộ (*), tốt vi Lí Viên (6) sở sát, nhi môn hạ chi sĩ, vô nhất nhân năng báo giả.
                                                                         (Úc Li Tử - Chính kỉ)

GIANG SƠN DỄ ĐỔI, BẢN TÍNH KHÓ DỜI
          Thái tử nước Sở dùng hạt ngô đồng nuôi chim kiêu, hi vọng nó sẽ kêu như chim phụng. Xuân Thân Quân bảo rằng: “Loài kiêu này, sinh ra bản tính đã hung dữ, không thể thay đổi được, thức ăn có liên quan gì đâu?” Chu Anh nghe được, nói với Xuân Thân Quân rằng: “Ông biết loài kiêu không thể dùng thức ăn để thay đổi bản tính của nó để nó trở thành chim phụng, vậy mà thực khách ông nuôi dưỡng không ai không là đồ vô lại, chó trộm chuột cắp, ông lại còn sủng ái, kính trọng bọn họ, đem thức ăn ngon cho họ ăn, lấy giày nạm ngọc tặng cho họ mang, hi vọng mai sau họ sẽ trở thành nhân vật kiệt xuất của đất nước báo đáp lại cho ông. Theo tôi thấy, điều đó chẳng khác nào việc dùng hạt ngô đồng nuôi chim kiêu, mong nó kêu như chim phụng?”. Xuân Thân Quân không tỉnh ngộ, cuối cùng bị Lí Viên giết chết, đám thực khách của ông không có lấy một người báo thù cho ông.

CHÚ GIẢI
(1)- Sở thái tử 楚太子: Thái tử của Sở Khảo Liệt Vương 楚考烈王, tức Sở U Vương 楚幽王 sau này.
(2)- Ngô đồng chi thực 梧桐之实: hạt ngô đồng. Tương truyền cây ngô đồng là nơi phụng hoàng đậu, hạt ngô đồng là thức ăn của phụng hoàng.
(3)- Xuân Thân Quân 春申君: quý tộc nước Sở thời Chiến Quốc, họ Hoàng tên Yết . Trong nhà ông nuôi hơn 3000 thực khách
(4)- Chu Anh 朱英: mưu sĩ nước Sở thời Chiến Quốc.
(5)- Quốc sĩ 国士: chỉ nhân vật kiệt xuất được cả nước kính trọng
(6)- Lí Viên 李园: người nước Triệu, từng là xá nhân của Xuân Thân Quân.

CHÚ CỦA NGƯỜI DỊCH
Xuân Thân Quân bất ngộ
春申君不寤
có chữ “bât” , trong nguyên tác thiếu chữ “bất” .

ÚC LI TỬ 郁離子: là tác phẩm của Lưu Cơ 刘基 đời Minh, gồm 18 thiên (chương), với 195 tắc, đa phần là ngụ ngôn (181 tắc). Nhìn từ nội dung, trong Úc Li Tử không ít ngụ ngôn ẩn dụ về tình hình chính trị và xã hội cuối đời Nguyên, nói lên những điều không tốt của thế sự lúc bấy giờ, phúng thích nhà cầm quyền xa lánh người hiền tin dùng bọn gian nịnh, bổ dụng bà con thân thích. Còn có không ít những tắc ngụ ngôn nhắm vào sự lạc hậu ngu muội tương đối điển hình, phẩm hạnh thấp kém và hiện tượng nhân luân không hợp của xã hội cuối đời Nguyên. Đồng thời với việc châm biếm khuyên răn, tác phẩm còn vạch rõ thái độ nhân sinh chính xác, cho người đọc sự gợi mở và giáo dục sâu sắc. Có tắc báo cho người đời không nên mất cảnh giác với kẻ địch, có tắc cảnh báo không nên mê tín, cũng có tắc khuyên răn chớ tự cao tự đại, xử lí chính vụ phải nắm được mấu chốt của vấn đề. Toàn sách đề tài phong phú, ngôn ngữ sắc bén, ngụ ý sâu xa. So với những trứ thuật khác của Lưu Cơ, Úc Li Tử càng phản ánh nhiều triết học quan, chính trị quan, kinh tế quan, đạo đức quan, nhân tài quan của ông cùng với thành tựu văn học. Nó cũng phản ánh chủ trương an bang định quốc của ông.
          Tắc này ở thiên Chính kỉ 正己

LƯU CƠ 刘基 (1311 – 1375): tự Bá Ôn 伯温, người làng Nam Điền 南田 huyện Thanh Điền 青田 (nay là huyện Văn Thành 文成tỉnh Triết Giang 浙江). Ông là nhà mưu lược quân sự, nhà chính trị và là nhà thơ cuối đời Nguyên đầu đời Minh, thông kinh sử, hiểu thiên văn, tinh binh pháp. Lưu Cơ phò tá Chu Nguyên Chương 朱元璋 hoàn thành nghiệp đế, khai sáng triều Minh, đồng thời ra sức gìn giữ sự ổn định quốc gian nhân đó mà nổi danh khắp thiên hạ. Lưu Cơ được người đời sau xem như Chư Cát lượng 诸葛亮.
          Khi mất ông có tên thuỵ là Văn Thành 文成
          Nguồn http://www.baike.com/wiki
                                                                        Huỳnh Chương Hưng
                                                                        Quy Nhơn 24/5/2014

Nguồn
ÚC LI TỬ
郁离子
Tác giả: Lưu Cơ 刘基
Dịch chú: Mộc Tử 木子
Thượng Hải – Học Lâm xuất bản xã, 2002.

Chia sẻ bài viết

Mã nguồn bởi Huỳnh Chương Hưng
Copyright © 2012 Huỳnh Chương Hưng.
back to top