Thứ Hai, 14 tháng 10, 2013

Dịch thuật: Tết Trùng dương (tiếp theo)

Đăng lúc  22:29  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật

TẾT TRÙNG DƯƠNG
(tiếp theo)

3- Tập tục dân gian
          Tết Trùng dương là ngày tết truyền thống của người Hán được hình thành từ các loại dân tục hoà chung với nhau thành nhất thể. Nhìn chung tết Trùng dương bao gồm các hoạt động như dạo chơi ngắm cảnh, lên cao ngắm ra xa, thưởng thức hoa cúc, đeo cành thù du, ăn bánh Trùng dương, uống rượu hoa cúc.
          Lên cao
          Ở tết Trùng dương đầu tiên là tục lên cao. Tháng 9 mùa Thu thuộc hành kim, trời cao khí mát, mùa này lên cao ngắm ra xa có thể có được tinh thần sảng khoái, thân thể mạnh khoẻ trừ được bệnh tật. Từ thời Tây Hán, trong Trường An chí 长安志 đã có ghi chép, thời Hán tại kinh thành mọi người vào ngày mồng 9 tháng 9 du ngoạn ngắm cảnh. Thời Đông Tấn có câu chuyện “Long Sơn lạc mạo” 龙山落帽 nổi tiếng (1).
          Ăn bánh Trùng dương
          Theo sử sách ghi chép, bánh Trùng dương (Trùng dương cao 重阳糕) còn được gọi là “Hoa cao” 花糕, “Cúc cao” 菊糕, “Ngũ sắc cao” 五色糕, cách chế  biến tương đối tuỳ ý, không nhất định. Ngày mồng 9 tháng 9 khi trời vừa sáng, người ta lấy một miếng bánh đắp lên trán con cái, miệng lầm rầm khấn, cầu cho con cái trăm việc đều được đăng cao, đó chính là bản ý của người xưa khi làm bánh Trùng dương. Bánh Trùng dương làm thành 9 tầng, trông giống như một toà tháp, bên trên còn làm thêm 2 con dê con lấy ý nghĩa phù hợp với Trùng dương. Có khi trên bánh còn gắn một lá cờ nhỏ màu đỏ, đồng thời đốt nến. Đại khái là dùng “điểm đăng” 点灯 (thắp đèn) và “ngật cao” 吃糕 (ăn bánh) để thay cho “đăng cao”, lá cờ nhỏ màu đỏ thay thế cành thù du. Bánh Trùng dương ngày nay cũng không có cách chế biến cố định, các nơi vào ngày tết Trùng dương ăn loại bánh mềm cũng gọi là bánh Trùng dương.
          Ngắm hoa cúc
          Vào ngày tết Trùng dương, trước giờ luôn có tập tục thưởng ngắm hoa cúc, cho nên tết Trùng dương cũng còn gọi là “Thu cúc hoa tiết” 秋菊花节. Tháng 9 âm lịch tục gọi là “Cúc nguyệt” 菊月, vào ngày tết tổ chức hội hoa cúc, mọi người đua nhau đến thưởng ngắm hoa cúc. Từ thời Tam quốc đến nay, tết Trùng  Dương mọi người tập họp nhau lại uống rượu, ngắm hoa cúc, làm thơ đã trở thành thời thượng. Trong cổ tục của người Hán, hoa cúc tượng trưng cho trường thọ.
          Uống rượu hoa cúc 
           Ngày tết Trùng dương có tập tục truyền thống uống rượu hoa cúc. Rượu hoa cúc vào thời cổ được xem là loại rượu mà vào ngày tết Trùng dương phải uống, được xem là loại “cát tường tửu” xua đuổi được tai hoạ, cầu được may mắn.
          Đời Hán đã có rượu hoa cúc. Tào Phi 曹丕 thời Nguỵ từng tặng hoa cúc cho Chung Diêu 钟繇 vào tết Trùng dương, chúc Chung Diêu trường thọ. Cát Hồng 葛洪 đời Tấn trong Bão phác tử 抱朴子 có chép chuyện những người trong núi Nam Dương 南阳 ở Hà Nam 河南, nhân vì uống nước Cam Cốc 甘谷 nơi mọc đầy hoa cúc mà mạnh khoẻ trường thọ. Lương Giản Văn Đế 梁简文帝 trong bài Thái cúc thiên 采菊篇 có viết:
Tương hô đề khuông thái cúc châu
Triêu khởi lộ thấp triêm la nhu
相呼提筐采菊珠
朝起露湿沾罗襦
(Gọi nhau xách giỏ hái hoa cúc
Sáng sớm sương rơi thấm ướt cả áo)
ở đây cũng là hái hoa cúc ủ rượu. Mãi đến đời Minh Thanh, rượu hoa cúc vẫn thịnh hành. Cao Liêm 高濂 đời Minh trong Tuân sinh bát tiên 遵生八笺 có nói rượu hoa cúc là thức uống thịnh hành làm cho thân thể khoẻ mạnh.
          Đeo cành thù du
          Thời cổ vào ngày tết Trùng dương còn có tập tục đeo cành thù du, cho nên tết Trùng dương cũng còn gọi là “Thù du tiết” 茱萸节. Thù du được dùng làm vị thuốc. Đeo cành thù du và cài hoa cúc vào thời Đường đã phổ biến. Thù du mùi thơm nồng, có tác dụng xua đuổi côn trùng, khử thấp, trục phong tà, đồng thời cũng có thể tiêu tích thực, trị hàn nhiệt. Dân gian cho rằng ngày mồng 9 tháng 9 cũng là ngày gặp hung, nhiều tai nhiều nạn, cho nên vào ngày tết Trùng dương mọi người thích đeo cành thù du để tị tà cầu phúc, nhân đó thù du còn được mọi người gọi là “Tịch tà ông” 辟邪翁.
4- Truyền thuyết thần thoại
          Trong Tục Tề hài kí 续齐谐记.
          Truyền thuyết sớm nhất liên quan đến tết Trùng dương được thấy trong Tục Tề hài kí 续齐谐记 của Ngô Quân 吴圴 triều Lương.
          Hoàn Cảnh 桓景 ở Nhữ Nam 汝南 theo Phí Trường Phòng 费长房 du học nhiều năm. Trường Phòng bảo rằng: “Ngày mồng 9 tháng 9, nhà anh có tai hoạ. Mau về nhà, bảo người nhà mỗi người may một túi màu đỏ, đựng thù du đeo bên mình, lên núi cao uống rượu hoa cúc, thì có thể trừ được tai hoạ”. Hoàn Cảnh làm theo lời, cả nhà đều lên núi. Chiều tối về lại nhà, thấy gà chó bò dê đều chết cả. Người đời nay vào ngày mồng 9 tháng 9 lên núi cao uống rượu, phụ nữ đeo túi đựng thù du là bắt đầu từ đó.
          Truyền thuyết trong dân gian được diễn hoá.
         Tương truyền vào thời Đông Hán, tại Nhữ Nam汝南 có một con ôn ma, chỉ cần nó xuất hiện, nhà nhà đều đổ bệnh, hàng ngày đều có người mất. Bách tính nơi đó cực kì khốn khổ. Một trận ôn dịch đã cướp đi cha mẹ của Hoàn Cảnh 桓景, bản thân Hoàn Cảnh suýt chút nữa cũng mất mạng. Sau khi khỏi bệnh, Hoàn Cảnh từ biệt người vợ và bà con trong thôn làng, quyết tâm ra đi học phép tiên để diệt trừ ôn ma. Hoàn Cảnh đi khắp nơi tìm thấy học đạo, đi khắp các danh sơn cuối cùng hỏi thăm, biết được có một ngọn núi cổ xưa ở phía đông, trên núi có một vị tiên trưởng pháp lực vô biên. Hoàn Cảnh không sợ đường xa gian nan nguy hiểm, theo sự chỉ dẫn của tiên hạc, cuối cùng đến được ngọn núi ấy, tìm được vị tiên trưởng. Tiên trưởng cảm động tinh thần của Hoàn Cảnh nên đã lưu anh ta lại, dạy cho kiếm thuật trừ yêu quái, và tặng cho anh ta một thanh bảo kiếm. Hoàn Cảnh khổ luyện quên ăn quên ngủ, cuối cùng đạt được võ nghệ phi phàm.
          Một ngày nọ vị tiên trưởng gọi Hoàn Cảnh đến và nói rằng:
 Ngày mai là mồng 9 tháng 9, ôn ma sẽ xuất hiện gây hoạ, anh bản lĩnh đã học thành, nên quay về giúp dân trừ hại.
Tiên trưởng đưa cho Hoàn Cảnh một bao lá thù du, một bình rượu hoa cúc, đồng thời ngầm truyền thụ “tịch tà dụng pháp”, bảo Hoàn Cảnh cưỡi hạc tiên về nhà.
          Hoàn Cảnh về đến quê nhà, sáng sớm ngày mồng 9 tháng 9, theo lời dặn của tiên trưởng đưa bà con đến một ngọn núi gần đó, phát cho mỗi người một chiếc lá thù du, một chén rượu hoa cúc, chuẩn bị hàng phục ôn ma. Khoảng trưa, theo mấy tiếng kêu quái lạ, ôn ma xuất hiện bên bờ sông Nhữ, nhưng ôn ma vừa mới đến chân núi, bỗng ngửi được mùi thơm kì lạ của lá thù du và mùi rượu hoa cúc liền dừng lại, mặt đột nhiên biến sắc. Lúc bấy giờ Hoàn Cảnh tay cầm thanh bảo kiếm trừ yêu xuống núi, qua mấy lượt giao đấu Hoàn Cảnh đâm chết ôn ma. Từ đó vào ngày mồng 9 tháng 9 phong tục lên cao tránh ôn dịch dần truyền lại. Người đời sau xem phong tục lên cao vào ngày tết Trùng dương là một hoạt động tránh tai tị hoạ.

CHÚ CỦA NGƯỜI DỊCH
(1)- LONG SƠN LẠC MẠO龙山落帽 (rớt mũ ở Long Sơn): câu chuyện xuất xứ từ trong Tấn thư – Mạnh Gia truyện 晋书 - 孟嘉传:
          Thời Đông Tấn, Mạnh Gia 孟嘉 làm Tham quân cho Chinh tây Đại tướng quân Hoàn Ôn 桓温. Hoàn Ôn rất trọng Mạnh Gia. Ngày mồng 9 tháng 9 năm nọ, Hoàn Ôn đưa thủ hạ đến Long Sơn 龙山 du ngoạn, đồng thời tổ chức yến tiệc. Thủ hạ lúc bấy giờ đều mặc quân phục. Trong buổi tiệc, một trận gió thổi qua, Mạnh Gia vì đội không quen mũ lính nên mũ bị gió thổi rớt xuống đất nhưng không hay biết. Hoàn Ôn bảo thủ hạ không được nói để xem cử chỉ của Mạnh Gia thế nào. Lát sau Hoàn Ôn bảo Tôn Thạnh 孙盛 làm bài văn châm biếm, sai người đưa bài văn cùng với mũ cho Mạnh Gia. Mạnh Gia xem qua liền viết một bài đáp lại. Mọi người đều khen hay.
          Về sau người ta dùng “Long Sơn lạc mạo” 龙山落帽 làm điển cố đăng cao trong ngày tết Trùng dương.
          Nguồn http://xh.5156.edu.com/html

                                                        Huỳnh Chương Hưng
                                                       Quy Nhơn 14/10/2013

TRÙNG DƯƠNG TIẾT
重阳节

Chia sẻ bài viết

Mã nguồn bởi Huỳnh Chương Hưng
Copyright © 2012 Huỳnh Chương Hưng.
back to top