四友
迎霜清友會羅浮
靜友深林獨自居
直友蘇王成知己
東籬節友伴三秋
TỨ HỮU
Nghinh sương thanh hữu hội La Phù
Tĩnh hữu thâm lâm độc tự cư
Trực hữu Tô Vương thành tri kỉ
Đông li tiết hữu bạn tam thu
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 05/11/2026
Tứ
hữu 四友: trong văn hoá truyền thống Trung Quốc, 4 loại thực
vật được cho là “hoa trung tứ quân tử” 花中四君子gồm: mai, lan, trúc, cúc. Mai, lan, trúc, cúc cùng với
liên, tùng được học giả đời Tống là Lưu Phất 劉黻 nhân cách hoá thành “lục hữu” 六友 (6 người bạn):
Lan 蘭là tĩnh hữu 靜友, trúc
竹 là trực hữu 直友, liên 蓮là tịnh hữu 凈友, tùng 松là cao hữu 高友, cúc 菊là tiết hữu 節友, mai 梅là thanh hữu 清友
Sáu loại thực vật mang tính đại biểu này tương ứng với phẩm
đức của quân tử.
Nghinh
sương thanh hữu hội La Phù 迎霜清友會羅浮:
Truyền thuyết kể rằng,
khoảng niên hiệu Khai Hoàng 開皇 nhà Tuỳ, Triệu Sư
Hùng 趙師雄đến núi La Phù 羅浮gặp được một cô gái xinh đẹp, cả hai cùng uống rượu chuyện trò. Sư Hùng cảm
thấy mùi thơm vây lấy cô gái, ngôn ngữ thanh lệ, bèn uống đến say. Lúc tỉnh dậy,
thấy mình đang nằm dưới gốc cây mai lớn. Về sau người ta dùng “La Phù mộng” 羅浮夢 để chỉ hoa mai.
Tĩnh hữu thâm lâm độc tự cư 靜友深林獨自居:
Trong “Khổng Tử gia ngữ - Tại ách” 孔子家语 - 在厄 có đoạn:
Chi lan sinh vu thâm lâm, bất dĩ vô nhân nhi
bất phương. Quân tử tu đạo lập đức, bất vị cùng khốn nhi cải tiết.
芝兰生于深林 不以无人而不芳. 君子修道立德, 不为穷困而改节.
(Cỏ
chi cỏ lan sinh trưởng chốn rừng sâu, không vì không có người thưởng thức mà
chúng không thơm. Bậc quân tử tu dưỡng đạo đức, không vì nghèo khó mà thay đổi
khí tiết)
Trực hữu Tô Vương thành tri kỉ 直友蘇王成知己:
Tô 蘇 tức Tô Thức 蘇軾. Vương 王tức Vương Huy Chi 王徽之,
Tô Thức 蘇軾 (năm 1037 – năm 1101): tự Tử Chiêm 子瞻, hiệu Đông Pha cư
sĩ 東坡居士, chính trị gia thời Bắc Tống trong
bài “Ư Tiềm tăng Lục Quân hiên”於潜僧绿筠轩 viết rằng:
宁可食无肉, 不可居无竹
无肉令人瘦, 无竹令人俗
人瘦尚可肥, 士俗不可医
傍人笑此言, 似高还似痴
若对此君仍大嚼, 世间那有扬州鹤?
Ninh khả thực vô nhục, bất khả cư vô
trúc
Vô nhục linh nhân sấu, vô trúc linh
nhân tục
Nhân sấu thượng khả phì, sĩ tục bất khả
y
Bàng nhân tiếu thử ngôn, tự cao hoàn tự
si
Nhược đối thử quân nhưng đại tước, thế
gian na hữu Dương Châu hạc
(Thà ăn cơm không có thịt chứ không thể ở mà không có trúc
Không có thịt làm cho người hoá gầy, không có trúc khiến cho người hoá tục
Người gầy thì có thể mập lại, chứ kẻ sĩ đã tục rồi thì không thể chữa trị
được
Tục sĩ cười những lời này, phải là như thanh cao mà cũng là như si ngốc
Nếu đối diện với trúc mà lòng vẫn luôn ham món ngon, thì trên thế gian
này làm gì có người cưỡi hạc đi đến Dương Châu)
Vương
Huy Chi 王徽之 (năm 338 – năm 386): tự Tử Du 子猷, danh sĩ thời Đông Tấn, thư pháp gia, là con thứ 5 của Vương Hi Chi 王羲之.
Trong Thế thuyết
tân ngữ 世说新语có
chép:
Vương Tử Du thường tạm kí nhân không trạch trú, tiện lệnh chủng trúc. Hoặc
vấn: “Tạm trú hà phiền nhĩ?” Vương khiếu vịnh lương cửu, trực chỉ trúc viết:
“Hà khả nhất nhật vô thử quân?”
王子猷尝暂寄人空宅住, 便令种竹. 或问: “暂住何烦尔?”王啸咏良久, 直指竹曰: “何可一日无此君?”
Vương Tử Du từng ở
nhờ gian nhà trống của một người khác, vừa bước vào đã sai trồng trúc. Có người
hỏi rằng: “Ở tạm mà sao lại phiền phức như vậy?” Vương Tử Du ngâm vịnh hồi lâu
sau đó chỉ vào cây trúc nói rằng: “Làm sao có thể một ngày mà không có anh này
được?”
Đông li tiết hữu bạn tam thu 東籬節友伴三秋: “tam thu” 三秋: 3 tháng mùa thu, biệt xưng mùa thu.
Đào
Tiềm trong “Ẩm tửu kì ngũ” 飲酒其五, đã viết:
Thái cúc đông li hạ
Du nhiên kiến nam sơ
採菊東籬下
悠然見南山
(Hái cúc bên giậu đông
Thư thái thất núi Nam)
Tạm dịch
TỨ HỮU
Thanh hữu (mai) đón sương hẹn tại La Phù
Tĩnh hữu (lan) một mình vui sống nơi rừng sâu
Trực hữu (trúc) thành tri kỉ cùng Tô Thức và
Vương Huy Chi
Tiết hữu (cúc) bên giậu đông làm bạn với mùa
thu