NHẠC DƯƠNG THỰC TỬ
乐羊食子
Điển xuất: “Thuyết uyển – Quý
Đức” 说苑 - 贵德.
Nhạc Dương 乐羊 là vị
tướng nước Nguỵ, dẫn quân đi đánh nước Trung Sơn 中山. Con
Nhạc Dương đang ở nước Trung Sơn, người Trung Sơn bèn trói con ông ta đem treo
trên thành để uy hiếp Nhạc Dương. Nhạc Dương nhìn thấy, nhưng không hề giảm đi ý
chí chiến đấu, ngược lại đánh thành càng gấp. Người Trung Sơn bèn đem con ông
ta ra nấu, sau đó đem đến mời ông ăn. Nhạc Dương liền bưng bát canh lớn ăn hết.
Người Trung Sơn thấy Nhạc Dương quyết tâm công thành, bèn không nỡ cùng ông ta
tranh chiến. Quả nhiên Nhạc Dương công diệt được nước Trung Sơn, mở rộng cương
giới cho Nguỵ Văn Hầu 魏文侯. Nhưng, sau khi Nguỵ Văn Hầu
ban thưởng chiến công của Nhạc Dương, lại hoài nghi lòng trung thành của ông.
Đây là câu chuyện truyền thuyết trong
lịch sử, châm biếm việc “có công mà bị nghi ngờ”, nói rõ sự thay đổi vô thường
của kẻ thống trị chuyên chế phong kiến, nghi thần, nghi quỷ, có tác dụng ngụ ngôn,
Trong “Hoài Nam Tử - Nhân gian huấn”
淮南子 - 人间训có ghi:
Đương Trung Sơn nhân chấp tử huyền
thành dĩ thị Nhạc Dương thời, Nhạc Dương viết: “Quân thần chi nghĩa, bất đắc dĩ
tử vi tư” nhi “công chi dũ cấp”, chứng minh Nhạc Dương thị cá chân chính “trung”
giả. Nhi hậu Nhạc Dương thực kì tử chi canh. Sứ giả quy báo Trung Sơn viết: “Thị
Phục Ước tử tiết giả dã, bất khả nhẫn dã”, toại hàng chi. Nhạc Dương vị Nguỵ Văn
Hầu khai địa hữu công, đản, “tự thử chi hậu, nhật dĩ bất tín, thử sở vị hữu công
nhi kiến nghi giả dã.”
当中山人执子悬城以示乐羊时, 乐羊曰: “君臣之义, 不得以子为私” 而”攻之愈急”, 证明乐羊是真正 “忠” 者. 而后乐羊食其子之羹. 使者归报中山曰: “是伏约节死者也, 不可忍也.” 遂降之. 乐羊为魏文侯开地有功, 但, 自 “此之后, 日以不信, 此所谓有功而见疑也”.
(Đương lúc người Trung Sơn bắt con của Nhạc Dương treo trên thành để uy hiếp Nhạc Dương, Nhạc Dương nói rằng: “Nghĩa vua tôi, không thể vì con của mình để làm việc riêng, ông “đánh càng gấp”, chứng tỏ Nhạc Dương quả đúng là tôi “trung”. Sau đó Nhạc Dương ăn bát canh nấu thịt con mình. Sứ giả về báo lại với quốc quân Trung Sơn rằng: “Đó là Phục Ước - một người kiên thủ tiết tháo vì trung nghĩa mà hi sinh, nên không nỡ giao chiến”, sau bị thua nên đầu hàng. Nhạc Dương có công mở mang cương giới cho Nguỵ Văn Hầu, nhưng “từ đó về sau, ngày càng không được tin tưởng, đó gọi là có công mà bị nghi ngờ vậy”.
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 27/10/2026
Nguồn
ĐỒ GIẢI QUỐC HỌC ĐIỂN CỐ
图解国学典故
Chủ biên: Nhậm Tê Nhiên 任犀然
Bắc Kinh: Trung Quốc Hoa Kiều
xuất bản xã, 2016