Dịch thuật: Nhà lan sum họp bạn mai (427) (Bích Câu kì ngộ)

 

 NHÀ LAN SUM HỌP BẠN MAI (427)

          Nhà lan: tức “lan thất” 蘭室 chỉ gian phòng thơm và điển nhã. Đa phần dùng để chỉ nơi ở của phụ nữ. Ngoài ra, còn có “huệ lâu” 蕙樓 (lầu huệ), “tiêu phòng” 椒房 (phòng tiêu) cũng được dùng với ý nghĩa này.

          Thơ của Trương Hoa 张华 trong Văn tuyển 文选 có câu:

Giai nhân xứ hà viễn

Lan thất vô dung quang

佳人处遐远

兰室无容光

(Chồng ở chốn xa kia

Nơi phòng lan không chăm chút dung nhan)

          Thẩm Thuyên Kì 沈佺期trong bài Nghĩ cổ biệt li 拟古别离:

Hạo nguyệt yểm lan thất

Quang phong hư huệ lâu

皓月掩兰室

光风虚蕙楼

(Phòng lan khuất trăng sáng

Gió thổi lầu huệ vắng)

          Trong Cựu Ngũ đại sử - Đường thư – Quách Sùng Thao truyện 旧五代史 - 唐书 - 郭崇韬传có đoạn:

          Kiến bản triều Trường An đại nội, lục cung tần ngự, đãi cập vạn nhân, tiêu phòng lan thất, vô bất sung nhận

          见本朝长安大内, 六宫嫔御, 殆及万人, 椒房兰室, 无不充牣

          (Thấy nơi đại nội Trường An của bản triều, tần ngự chốn lục cung có đến cả vạn người, tiêu phòng lan thất, không nơi nào là không có đầy)

https://baike.baidu.com/item/%E5%85%B0%E5%AE%A4

          “Nhà lan” ở câu này chỉ gian phong điển nhã.

          Bạn mai: Tức “thanh mai trúc mã” 青梅竹马. Điển xuất từ bài Trường Can hành 长干行 của Lí Bạch 李白. Bài thơ miêu tả cô gái ở Trường Can 长干, 14 tuổi có chồng cùng xóm. Năm 16 tuổi, chồng đi xa, cô gái nhớ chồng, nguyện từ nơi ở là Trường Can vượt mấy trăm dặm đường xa đến Trường Phong Sa 长风沙 đón chồng. Mở đầu bài thơ là hồi ức hai người từ lúc nhỏ đã thân thiết bên nhau:

Thiếp phát sơ phú ngạch

Chiết hoa môn tiền kịch

Lang kị trúc mã lai

Nhiễu sàng lộng thanh mai

Đồng cư Trường Can lí

Lưỡng tiểu vô hiềm sai

.........................

妾发初覆额

折花门前剧

郎骑竹马来

绕床弄青梅

同居长干里

两小无嫌猜

....................

(Lúc thiếp nhỏ tóc còn để ngang trán

Thường bẻ cành hoa chơi trước cửa

Chàng lấy cành trúc làm ngựa cưỡi đến

Tay cầm quả mơ xanh chạy quanh ghế ngồi để cả hai cùng tranh lấy

Cùng ở xóm Trường Can

Cả hai hồn nhiên vô tư không hề nghi ngại)

          Thành ngữ “thanh mai trúc mã” hình dung đôi nam nữ lúc nhỏ hồn  nhiên vô tư cùng chơi đùa với nhau. Hiện đa phần dùng để chỉ đôi vợ chồng hoặc đôi tình nhân quen biết nhau từ lúc nhỏ.

          “Bạn mai” ở câu này chỉ đôi vợ chồng.

Nhà lan sum họp bạn mai

Đã trong tần tảo, lại ngoài ty ca

(Bích Câu kì ngộ: 427 - 428)

                                                                    Huỳnh Chương Hưng

                                                                     Quy Nhơn 13/9/2022