Dịch thuật: Nàng rằng: chiếc bách sóng đào (1975) ("Truyện Kiều")

 

NÀNG RẰNG: CHIẾC BÁCH SÓNG ĐÀO (1957)

          Chiếc bách: Chiếc thuyền bằng gỗ bách.

          Sóng đào: Sóng lớn.

          Trong Thi – Bội phong – Bách chu - 邶風 - 柏舟 có 5 chương, mỗi chương 5 câu,  hai câu đầu ở chương 1 là:

Phiếm bỉ bách chu

Diệc phiếm kì lưu

泛彼柏舟

亦泛其流

(Chiếc thuyền gỗ bách kia

Đang trôi lênh đênh trên sóng nước) 

Nàng rằng: chiếc bách sóng đào

Nổi chìm cũng mặc lúc nào rủi may

(“Truyện Kiều” 1957 – 1958)

Chẳng hơn chiếc bách giữa dòng

E dè sóng gió, hãi hùng có hoa

(“Truyện Kiều” 2485 – 2486)

Chiếc bách giữa dòng: Chiếc thuyền mỏng mảnh ở giữa dòng nước, chỉ người con gái cô độc giữa cuộc đời bất trắc.

Sóng đào: Đào chữ Hán nghĩa là sóng lớn. Sóng đào là sóng lớn.

(Đào Duy Anh: “Từ điển Truyện Kiều”, nxb Khoa học xã hội, Hà Nội – 1989)

Trong “Kim Vân Kiều” (Đoạn trường tân thanh) do Bùi Khánh Diễn chú thích, ghi rằng:

          Thi Bội phong: Phiếm bí bách chu, diệc phiếm kỳ lưu.

          詩邶風: 泛彼柏舟, 亦泛其流.

          (Thơ Bội phong kinh Thi: Lênh đênh thuyền bách giữa giòng lênh đênh)

(Sài Gòn: nxb Sống Mới, 1960) 

Xét: Bài “Phiếm bỉ bách chu” 泛彼柏舟, Lữ Khôn 吕坤triều Minh trong Khuê phạm 闺范đã giải thích rằng: Vệ thái tử Cộng Bá 共伯 chết sớm, vợ là Cộng Khương共姜 thủ tiết, phụ mẫu muốn bắt nàng gả cho người khác, Cộng Khương làm ra bài thơ này tự thề, đã cùng với Cộng Bá kết giao từ lúc nhỏ, tức phối ngẫu của nàng, từ giờ cho đến lúc chết, thề không có chí khác. Ý chí kiên trinh của Cộng Khương khiến phụ mẫu không thể cưỡng ép.

https://baike.baidu.com/item/%E6%B3%9B%E5%BD%BC%E6%9F%8F%E8%88%9F

            Tạ Quang Phát trong Kinh Thi thì cho rằng, Bách chu: tình cảnh người vợ cả bị bỏ rơi.

Theo ý riêng, Nguyễn Du khi viết câu 1957 và 2485 đã liên tưởng đến từ “bách chu” trong Kinh Thi. Câu 1957 “chiếc bách sóng đào” chiếc thuyền trên sóng lớn, ý nói ở vào cảnh hiểm nguy; còn câu 2485 “chiếc bách giữa dòng” ý nói con thuyền theo dòng nước trôi vô định.

Bản “Kim Vân Kiều” (Đoạn trường tân thanh) do Bùi Khánh Diễn chú thích, câu 2486 là:

E dè sóng gió, hãi hùng NƯỚC SA

Bản “Tư liệu Truyện Kiều  - Bản Duy Minh Thị 1872” do GS Nguyễn Tài Cẩn phiên Nôm, câu 1958 là:

PHÙ TRẦM cũng mặc lúc nào rủi may

                                                     (Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, 2002)

                                                                 Huỳnh Chương Hưng

                                                                 Quy Nhơn 24/10/2020