Thứ Bảy, 26 tháng 1, 2019

Dịch thuật: Cung thất thời Tây Hán

Đăng lúc  20:28  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật

CUNG THẤT THỜI TÂY HÁN

          Hán Cao Tổ Lưu Bang 汉高祖刘邦 sau khi tại Tỉ thuỷ 汜水 lên ngôi hoàng đế, làm chủ Lạc Dương 洛阳, định lấy Lạc Dương làm kinh đô. Sử xưng:
          Cao Tổ sơ định thiên hạ, duyệt bốc Lạc chi thành, vi thiên địa chi trung, hữu Chu thất di phong, tương đô chi. (1)
          高祖初定天下, 悦卜洛之城, 为天地之中, 有周室遗风, 将都之.
          (Hán Cao Tổ mới đầu bình định thiên hạ, bói được quẻ thành Lạc, là trung tâm của trời đất, lại có phong khí của nhà Chu còn sót lại, bèn định lập đô nơi đó.)
          Lâu Kính 娄敬người nước Tề tiến kiến Lưu Bang, ra sức trình bày điểm khác nhau giữa nhà Hán với nhà Chu, cho rằng nên dựng đô ở Trường An 长安. Mưu sĩ Trương Lương 张良cũng theo ý này, thế là Lưu Bang xác định lấy Trường An làm quốc đô. (2)  
          Di chỉ Trường An thời Tây Hán tại Long Thủ Nguyên 龙首原 phía tây bắc thành Tây An 西安ngày nay, là được kiến lập từ Li cung 离宫phía nam sông Vị ở Hàm Dương 咸阳 của triều Tần. Trường An thời Tây Hán ở phía tây bắc Long Thủ Nguyên, đô thành Trường An thời Tuỳ Đường về sau ở phía đông nam Long Thủ Nguyên. Cung thất thời Tây Hán phân bố phía nam thành Trường An, đến thời Đường, cung thành mới dời hướng về phía bắc thành. Thời kì Lưu Bang định đô, Trường An chỉ là một danh xưng một làng của Hàm Dương triều Tần, kiến trúc nơi đây có Chương Đài 章台, Hưng Lạc cung 兴乐宫cùng Li cung biệt uyển của triều Tần.
          Sau khi Lưu Bang định đô ở Trường An, tiếp tục dẫn quân chinh chiến, lệnh cho Tiêu Hà 萧何 ở lại trấn giữ quan trung, đồng thời xây dựng đô thành. Lưu Bang đông chinh trở về, Chương Đài và Hưng Lạc cung của triều Tần đã được xây dựng lại thành Vị Ương cung 未央宫, Trường Lạc cung 长乐宫nguy nga tráng lệ, phú lệ đường hoàng. Trường Lạc cung xây dựng trước, toạ lạc phía đông nam Trường An; Vị Ương được xây dựng sau đó không lâu, toạ lạc phía tây nam Trường An. Lưu Bang thấy công trình của Vị Ương cung to lớn, bỗng không ngăn được giận, chất vấn Tiêu Hà:
        Thiên hạ hung hung, khổ chiến số niên, thành bại vị khả tri, thị hà trị cung thất quá độ dã?
          天下汹汹, 苦战数年, 成败未可知, 是何治宫室过度也?
          (Thiên hạ náo loạn, khổ sở vì chiến tranh nhiều năm, thành bại chưa rõ, sao lại xây dựng cung thất quá độ như thế?)
          Tiêu Hà từ tốn đáp rằng:
          Thiên hạ phương vị định, cố khả nhân toại tựu cung thất; thả phù thiên tử dĩ tứ hải vi gia, phi tráng lệ vô dĩ trọng uy, thả vô linh hậu thế hữu dĩ gia dã. (3)
          天下方未定, 故可因遂就宫室; 且夫天子以四海为家, 非壮丽无以重威, 且无令后世有以加也.
          (Chính nhân lúc thiên hạ chưa yên định, mới có thể thừa cơ xây dựng cung thất; vả thiên tử lấy bốn biển làm nhà, nếu xây dựng không tráng lệ như thế thì không đủ để thể hiện uy nghiêm của thiên tử, và nó cũng khiến cho đời sau không được phép vượt qua.)
         Thời Hán Huệ Đế 汉惠帝, tu sửa tường thành Trường An chu vi 65 dặm, cao 3 trượng 5 xích. Đến thời Hán Vũ Đế 汉武帝, một lần nữa mở rộng quy mô, khiến đô thành Trường An có quy mô tương đối lớn, trong thành:
          Kinh, vĩ mỗi chiều dài 32 dặm 18 bộ, đất 973 khoảnh, 8 nhai 9 mạch, 3 cung 9 phủ, 3 miếu 12 môn, 9 chợ 16 cầu. (4)
          Về quy chế thành quách của thành Trường An, Trương Hành 张衡nói rằng:
          Mỗi mặt thành mở 3 cửa, cứ 1 đường là 1 sân, 12 đường lớn 2 xe đi song song, đường phố nối liền nhau. (5)
          Đó là nói đô thành triều Hán mỗi mặt tường thành có 3 cửa, trước cửa nối thông với đường lớn, trên thành có môn lâu, trong thành đường ngang đường dọc.
          Bên trong tường phía nam của thành Trường An thời Tây Hán là An môn 安门 (còn gọi là Đỉnh Lộ môn 鼎路门), tường phía bắc có Trù Thành môn 厨城门, Hoành môn 横门, Lạc Thành môn 洛城门. Lạc Thành môn còn gọi là Cao môn 高门, Triều môn 朝门, Quán Tước Đài môn 鹳雀台门, Quán Tước Đài bên ngoài cửa chính là Thừa Lộ Bàn đài 承露盘台nơi đặt nước cam lộ mà Vũ Đế 武帝tiếp nhận. Tường phía đông có Thanh Minh môn 清明门, Tuyên Bình môn 宣平门, Bá Thành môn 霸城门. Thành phía tây đối diện có Trực Thành môn直城门, Chương Thành môn 章城门, Ung môn 雍门. 12 toà thành môn đều có hầu , phụ trách đóng mở cổng thành.
          ...........
          Trong thành Trường An thời Tây Hán, cung thành ước chiếm hơn một nửa, riêng Trường Lạc cung, Vị Ương cung đã chiếm 1/2 toàn thành. Trong cung thành thời Tây Hán cung thất nổi tiếng nhất có Trường Lạc cung 长乐宫, Vị Ương cung 未央宫, Kiến Chương cung 建章宫. Trường Lạc cung chu vi hơn 20 dặm, trong cung có Hồng đài 鸿台, Lâm Hoa điện 临华殿, Ôn thất điện 温室殿và 4 điện khác là Trường Tín 长信, Trường Thu 长秋, Vĩnh Thọ 永寿, Vĩnh Ninh 永宁 (6). Vị Ương cung chu vi 28 dặm, trong cung có Tuyên thất 宣室, Kì Lân điện 麒麟殿, Kim Hoa điện 金华殿, Câu Dặc điện 钩弋殿, Thiên Lộc các 天禄阁, Chu Tước đường 朱雀堂, Hoạ đường 画堂, Giáp quán 甲观 ... (7). Kiến Chương cung được xây dựng thời Hán Vũ Đế, chu vi 30 dặm (8), chính môn gọi là Xương Hạp môn 阊阖门 (Thiên môn 天门), phía đông có Biệt Phụng khuyết 别凤阙, phía bắc là Phụng Hoàng khuyết 凤凰阙, trong cung có Đài Đãng cung 骀荡宫, Thiên Lương cung 天梁宫, Kì Thất cung 奇室宫, Cổ Hoàng cung 鼓簧宫, Ngọc Đường điện 玉堂殿, Thần Minh điện 神明殿, Minh Loan điện 鸣銮殿, Kì Hoa điện 奇华殿, Hàm Đức điện 函德殿, Thái Dịch trì 太液池, Đường Trung trì 唐中池 ...

Chú của nguyên tác
1- Trường An đồ thuyết - Quyển cửu thập ngũ 长安图说 - 卷九十五
2- Tư trị thông giám - Quyển thập nhất 资治通鉴 - 卷十一
3- Sử kí - Cao Tổ bản kỉ 史记 - 高祖本纪
4- Hán cựu nghi 汉旧仪
5- Tây kinh phú 西京赋
6- Tam phụ hoàng đồ 三辅黄图
7- Tam phụ hoàng đồ 三辅黄图Tây kinh tạp kí 西京杂记 nói rằng:
          Vị Ương cung chu táp nhị thập nhị lí cửu thập ngũ bộ.
          未央宫周匝二十二里九十五步
          (Vị Ương cung chu vi 22 dặm 95 bộ)
8- Tam phụ cựu sự 三辅旧事 

                                                           Huỳnh Chương Hưng
                                                           Quy Nhơn 26/01/2019

Nguyên tác Trung văn
TÂY HÁN CUNG THẤT
西汉宫室
Trong quyển
LỊCH TRIỂU HOÀNG CUNG BẢO TỊCH
历朝皇宫宝籍
Tác giả: Hướng Tư 向斯
Bắc Kinh: Trung Quốc Văn sử xuất bản xã, 2002.

Chia sẻ bài viết

Mã nguồn bởi Huỳnh Chương Hưng
Copyright © 2012 Huỳnh Chương Hưng.
back to top