Chủ Nhật, 3 tháng 9, 2017

Dịch thuật: Trí thiểu dữ trí đa (Tiểu song u kí)

Đăng lúc  20:14  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật



智少与智多
    童子智少 (1), 愈少而愈完 (2); 成人智多 (3), 愈多而愈散 (4).
                                 (小窗幽记)

TRÍ THIỂU DỮ TRÍ ĐA
          Đồng tử trí thiểu (1), dũ thiểu nhi dũ hoàn (2); thành nhân trí đa (3), dũ đa nhi dũ tán (4).
                                                                           (Tiểu song u kí)

Chú thích
1- Đồng tử 童子: trẻ nhỏ.
          Trí : trí mưu, kiến thức.
2- Hoàn : hoàn chỉnh
3- Thành nhân 成人: người lớn.
4- Tán : tán loạn, không tập trung.

Dịch nghĩa
TRÍ ÍT VÀ TRÍ NHIỀU
          Trí mưu kiến thức của trẻ con tương đối ít, nhưng trí mưu kiến thức của chúng càng ít thì thiên tính của chúng lại càng hoàn chỉnh; trí mưu kiến thức của người lớn tương đối nhiều, nhưng trí mưu kiến thức của họ càng nhiều thì tư tưởng của họ càng tán loạn.  
Phân tích và thưởng thức
          Lão Tử 老子 nói rằng:
Vi học nhật ích, vi đạo nhật tổn (1)
为学日益, 为道日损
(Người cầu học, dục vọng của họ ngày càng tăng; người cầu đạo, dục vọng của họ ngày càng giảm)
Tri thức và học vấn là do tích luỹ mà có, nhưng một khi tích luỹ đã nhiều, sẽ thành một gánh nặng. Cho nên Lão Tử chủ trương lúc bấy giờ nên “vi đạo nhật tổn”, ngày ngày càng giảm đi những kiến giải hư vọng để đạt đến cảnh giới “tuyệt học vô ưu” 绝学无忧. Trí mưu kiến thức của trẻ con tuy tương đối ít, nhưng chúng đơn thuần mà hoàn chỉnh, quả thực so với người lớn càng dễ cảm nhận mùi vị sinh mệnh. Có một ví dụ điển hình, trên một tờ giấy trắng, vẽ lên một vòng tròn, người lớn sẽ cho đó là một vòng tròn, nhưng trẻ con thì lại nói là mặt trời, là mặt trăng, chiếc bánh v.v... vô cùng đa dạng phong phú. Nhân đó, nhiều học giả chủ trương nên trở về trạng thái thiên chân của trẻ con, cảm nhận một cách chân thực sự tồn tại của sinh mệnh. Người sống ở đời, đương nhiên phải cần tri thức và học vấn, nhưng nếu xem tri thức và học vấn là thủ đoạn để chạy theo thanh sắc danh lợi, đụng một tí là mắc lỗi, thì không thể từ trong việc học cải thiện được nhân cách của mình, trí mưu kiến thức của mình càng nhiều thì tư tưởng càng tán loạn.

Chú của người dịch
1- Câu này ở chương 48 trong sách Lão Tử 老子
Tiểu song u kí 小窗幽记 là tác phẩm ghi lại những cách ngôn tu thân xử thế do Trần Kế Nho 陈继儒biên soạn, thể hiện thái độ nhân sinh tích cực của nho gia về việc tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ. Tác phẩm này xưa nay được xem là giai tác về việc tu dưỡng bản thân.
          Toàn sách được chia làm 12 quyển:
     quyển 1: tập tỉnh 集醒     quyển 2: tập tình 集情     quyển 3: tập tiễu 集峭
     quyển 4: tập linh 集灵     quyển 5: tập tố 集素        quyển 6: tập cảnh 集景
     quyển 7: tập vận 集韵     quyển 8: tập kì 集奇        quyển 9: tập ỷ 集绮
     quyển 10: tập hào 集豪   quyển 11: tập pháp 集法  quyển 12: tập thiến 集倩
          Theo http://www.360doc.com/content
                   http://baike.baidu.com/view/147434.htm
          Tiểu song u kí được dùng ở đây do Lôi Phương 雷芳 chú dịch, Sùng Văn thư cục xuất bản năm 2007, sách này  không chia thành 12 quyển như ở trên.

Trần Kế Nho 陈继儒 (1558 – 1639): văn học gia, thư hoạ gia đời Minh, tự Trọng Thuần 仲醇, hiệu Mi Công 眉公, người Hoa Đình 华亭 Tùng Giang 松江 (nay là Tùng Giang Thượng Hải).
Trần Kế Nho lúc nhỏ đã thông minh, ông học rộng biết nhiều, giỏi cả thơ lẫn văn, về thư pháp theo Tô Thức 苏轼, Mễ Phế 米芾 nổi tiếng một thời. Khoảng những năm hai mươi mấy tuổi, ông tuyệt ý với khoa cử, ẩn cư tại Tiểu Côn sơn 小昆山, sau cất nhà tại Đông Xà 东佘 suốt ngày đóng cửa viết sách. Triều đình nhiều lần cho mời nhưng ông đều lấy cớ bệnh tật từ chối.
Trần Kế Nho cả một đời đọc rất nhiều, trứ thuật cũng đồ sộ phong phú. Tác phẩm của ông có Trần Mi Công toàn tập 陈眉公全集  truyền đời.

                                                                       Huỳnh Chương Hưng
                                                                       Quy Nhơn 03/9/2017

Nguyên tác
TRÍ THIỂU DỮ TRÍ ĐA
智少与智多
Trong quyển
TIỂU SONG U KÍ
小窗幽记
Tác giả: Trần Kế Nho 陈继儒
Chú dịch: Lôi Phương 雷芳
Sùng Văn thư cục, 2007.

Chia sẻ bài viết

Mã nguồn bởi Huỳnh Chương Hưng
Copyright © 2012 Huỳnh Chương Hưng.
back to top