Thứ Ba, 25 tháng 6, 2013

Dịch thuật: Thư viện Bạch Lộc Động

Đăng lúc  23:51  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật

THƯ VIỆN BẠCH LỘC ĐỘNG

          Thư viện Bạch Lộc Động 白鹿洞 tại Lư Sơn 庐山 Cửu Giang 九江 Giang Tây 江西, còn có các tên khác như:
- Bạch Lộc Động thư đường 白鹿洞书堂
- Bạch Lộc thư viện 白鹿书院
- Chu Hối Ông thư viện 朱晦翁书院
Khoảng thời Trinh Nguyên 贞元 nhà Đường, anh em Lí Bột 李渤 và Lí Thiệp 李涉 ẩn cư đọc sách, dạy học ở thung lũng Hà Cốc 河谷 phía đông nam ngọn Ngũ Lão 五老. Lí Bột có nuôi một con hươu trắng, rất thuần. Dân trong làng cho là hươu thần, nhân đó gọi Lí Bột là Bạch Lộc tiên sinh 白鹿先生, Bạch Lộc Động do đó mà có tên. Đầu niên hiệu Trường Khánh 长庆, Lí Bột làm Thứ sử Giang Châu 江州, nơi chỗ ở cũ cho dẫn nước trồng cây, xây dựng đài tạ, Bạch Lộc Động dần trở thành danh thắng. Năm thứ 4 niên hiệu Thăng Nguyên 升元 thời Nam Đường (năm 940), lập quốc học tại đây, cũng được gọi là Lư Sơn Quốc tử giám 庐山国子监, Bạch Lộc quốc tường 白鹿国庠, đặt ra chức quan, lập ruộng, học trò có đến mấy trăm người. Năm thứ 9 niên hiệu Khai Bảo 开宝 nhà Tống (năm 976), nhà Tống họ Triệu chiếm Giang Châu, lại và dân trên cơ sở cũ Quốc học này đổi thành thư viện (thư đường). Năm thứ 2 niên hiệu Thái Bình Hưng Quốc 太平兴国 (năm 977), Tống Thái Tông Triệu Quang Nghĩa 赵光义 theo lời thỉnh cầu của Tri châu Chu Thuật 周述, ban cho Cửu kinh 九经 ấn bản của Quốc tử giám. Năm thứ 5, động chủ là Minh Khởi 明起 được thăng làm Chủ bạ huyện Bao Tín 褒信. Năm thứ 7, bị phế. Năm thứ 5 niên hiệu Hàm Phong 咸丰 (năm 1002), phụng ý chỉ của Chân Tông, đắp tượng Khổng Tử cùng các môn đệ. Sau lại phế. Năm thứ 5 niên hiệu Hoàng Hựu 皇祐 (năm 1053), Tỉ bộ lang trung Tôn Thám 孙琛 xây hơn 10 gian nhà để dạy học, đồng thời tiếp đón sĩ tử đến học, cung cấp cho lương thực. Tri quân Quách Tường Chính 郭祥正 viết bài kí. Cuối niên hiệu Hoàng Hựu (năm 1054), bị binh lửa thiêu huỷ. Năm thứ 6 niên hiệu Thuần Hi 淳熙 (năm 1179), Tri Nam Khang Quân là Chu Hi 朱熹 xây dựng lại, thu thập sách vở, tự kiêm luôn động chủ dạy học nơi đó. Đặt ra nội quy (Bạch Lộc Động thư viện yết thị 白鹿洞书院揭示), lập khoá trình (Tứ thư 四书 Ngũ kinh 五经), khắc giáo trình (Luận Mạnh yếu nghĩa 论孟要义), tuyển dùng nhiều hình thức dạy học, triển khai hoạt động giáo dục, lúc bấy giờ có khoảng hơn  20 học sinh. Lữ Tổ Khiêm 吕祖谦 soạn Bạch Lộc Động thư viện kí 白鹿洞书院记 thuật lại quá trì từ đầu đến cuối của thư viện, thư viện Bạch Lộc Động bắt đầu được gọi là một trong tứ đại thư viện (1). Lục Cửu Uyên 陆九渊 cũng từng giảng chương Quân tử dụ vu nghĩa, tiểu nhân dụ vu lợi 君子喻于义小人喻于利. Sau Chu Hi có Tiền Văn Thi 钱闻诗, Chu Đoan Chương 朱端章, Chu Tại 朱在, Viên Phủ 袁甫, Trần Viêm Dậu 陈炎酉, Thôi Dực Chi 崔翼之 trước sau tu bổ lại. Hoàng Cán 黄榦, Lí Phần 李燔, Hồ Vịnh 胡詠, Lâm Quỳ Tôn 林夔孙, Trần Văn Uý 陈文蔚, Trương Hiệp 张洽, Thang Trung 汤中, Lục Đức Dư 陆德舆, Phương Nhạc 方岳, Nhiêu Lỗ 饶鲁, Trần Hạo 陈澔 nối tiếp nhau dạy học. Mã Đình Loan 马廷鸾, Ngu Tập 虞集 cũng soạn kí sự. Sau thời Lí Tông đặt chức quan coi sóc thư viện. Năm thứ 11 niên hiệu Chí Chính 至正 nhà Nguyên (năm 1351) bị binh lửa thiêu huỷ. Năm thứ 3 niên hiệu Chính Thống 正统 nhà Minh (năm 1438) Tri phủ Địch Phổ Phúc 翟溥福 đề xướng quyên góp xây dựng lại, đặt nền móng vững chắc cho việc xây dựng ở thời Minh Thanh. Quốc tử tế tửu Hồ Nghiễm 胡俨 viết bài kí. Về sau, Trần Mẫn Chính 陈敏政, Lí Linh 李龄, Tô Quỳ 苏葵, Thiệu Bảo 邵宝, Lí Mộng Dương 李梦阳 cũng nhiều lần trùng tu; Hồ Cư Nhân 胡居仁, Lâu Tính 娄性, Lí Mộng Dương 李梦阳, Vương Thủ Nhân 王守仁 trước sau dạy học nơi đây. Đầu niên hiệu Vạn Lịch 万历 Trương Cư Chính phế thư viện, chỉ giữ lại việc tế tự, sau lại khôi phục. Đời Thanh, những quan viên địa phương như Thái Sĩ Anh 蔡士英, Lí Trường Xuân 李长春, Diêu Khải Thịnh 姚启盛, An Thế Đỉnh 安世鼎 trước sau chủ trì việc trùng tu, tạo ruộng, lập ngân sách, đặt nội quy, huấn thị. Khang Hi 康熙 từng ban cho sách, thư viện được xây một Ngự thư các để lưu giữ sách. Năm Khang Hi thứ 26 (năm 1687), được ban tấm biển “Học đạt tính thiên” 学达性天. Năm Càn Long thứ 9 (năm 1744) lại được ban tấm biển “Thù Tứ tâm truyền” 洙泗心传. Các danh nho như Hùng Duy Điển 熊维典, Hà Đại Lương 何大良, Trương Tự Liệt 张自烈, Ngô Nhất Thánh 吴一圣, Thang Lai Hạ 汤来贺, La Khải 罗棨, Tiền Chính Chấn 钱正振, Hùng Phi Vị 熊飞渭, Vu Kiến Bang 于建邦 thay nhau giảng dạy. Hoàng Tông Hi 黄宗羲, Vương Sĩ Trinh 王士祯, Tra Thận Hành 查慎行, Uẩn Kính 恽敬, Hồng Lượng Cát 洪亮吉, Lí Hồng Chương 李鸿章 cũng đến “triều Thánh” 朝圣. Khoảng thời Hàm Phong 咸丰 lại bị binh lửa thiêu huỷ. Thời Đồng Trị 同治 trùng tu, cuối đời Thanh lại đổi thành “Giang Tây lâm nghiệp học đường” 江西林业学堂. Đầu thời Dân quốc, Khang Hữu Vi 康有为 từng đề biển treo. Tưởng Giới Thạch 蒋介石 đem “Quốc lập Trung Chính đại học” 国立中正大学 quy hoạch sáp nhập. Những năm 50 xây hành lang đông tây, rồi dần từng bước tu bổ. Năm 1988 thư viện được xác định là đơn vị bảo hộ văn vật trọng điểm cấp quốc gia, mở nhà trưng bày. Có một số Bạch Lộc thư viện chí 白鹿书院志, bản thời Minh Thanh.

CHÚ CỦA NGƯỜI DỊCH
(1)- Về Tứ đại thư viện có mấy thuyết khác nhau.
Theo http://baike.baidu.com/view/362584, tứ đại thư viện là
- Nhạc Lộc thư viện 岳麓书院 (nay tại núi Nhạc Lộc 岳麓, Thiện Hoá 善化 Hồ Nam 湖南)
- Bạch Lộc Động thư viện 白鹿洞书院 (nay tại Lư Sơn 庐山 Giang Tây 江西)
- Tung Dương thư viện 嵩阳书院 (nay tại Đăng Phong 登封Nam 河南)
- Ứng Thiên thư viện 应天书院 (nay tại Thương Khâu 商丘Nam 河南)

                                                                              Huỳnh Chương Hưng
                                                                              Quy Nhơn 25/6/2013

Nguyên tác Trung văn
BẠCH LỘC ĐỘNG THƯ VIỆN
白鹿洞书院
Trong quyển
TRUNG QUỐC THƯ VIỆN TỪ ĐIỂN
中國書院辭典
Chủ biên: Quý Khiếu Phong 季啸风
Triết Giang giáo dục xuất bản xã, 1996.

Chia sẻ bài viết

Mã nguồn bởi Huỳnh Chương Hưng
Copyright © 2012 Huỳnh Chương Hưng.
back to top