NGUỒN GỐC HỌ ĐOẠN (ĐOÀN)
Về nguồn gốc họ (tính) Đoạn
(Đoàn) 段 chủ yếu có 3 thuyết.
1-Xuất từ tính Cơ 姬
Sau khi
Trịnh Vũ Công 郑武公mất, Trịnh Trang Công 郑庄公phong cho em là Thúc Đoạn 叔段ở
Kinh Thành 京城 (nay
là Huỳnh Dương 荥阳Hà Nam 河南). Thế lực của Thúc
Đoạn tại đất phong của mình sau khi có được sự phát triển, liền chuẩn bị câu kết cùng bên nội bên ngoại của mẫu thân
là Vũ Khương 武姜, đoạt lấy đại quyền nước Trịnh, kết quả bị Trang Công
đánh bại, Thúc Đoạn đào thoát sang đất Cung 共
(nay là huyện Huy 辉 Hà
Nam 河南). Để tránh nạn, con cháu của ông tán mác khắp nơi, họ
lấy tên tự của tổ phụ làm họ (thị), có người lấy “Đoạn” (Đoàn) 段 làm
họ, có người lấy “Cung Thúc” 共叔 làm họ, còn có người
lấy “Cung” 共 làm
họ,
2-Xuất phát từ họ phức Đoạn (Đoàn) Can Mộc 段干木,
Đầu thời
Chiến Quốc, nước Nguỵ có người cư trú tại thành ấp Đoạn (Đoàn) Can 段干của nước Nguỵ tên là Đoạn (Đoàn) Can Mộc 段干木. Con cháu đời sau của ông lấy “Đoạn” (Đoàn) 段làm họ,
3-Xuất từ tộc Tiên Ti 鮮卑ở
Liêu Tây 辽西.
Họ Đoạn (Đoàn) 段 ước chiếm 0,23% nhân khẩu của dân tộc Hán trong cả nước, chiếm vị thứ 87. Các tỉnh Tứ Xuyên 四川, Sơn Tây 山西, Hà Bắc 河北, Vân Nam 云南có nhiều người mang họ Đoạn (Đoàn), đặc biệt Tứ Xuyên là nhiều nhất.
Danh nhân các đời
Thời
Chiến Quốc tại nước Hàn có Đại phu Đoạn (Đoàn Quy) 段规.
Thời
Tây Hán, tại Tây Thành 西城 có Đô hộ Đoạn (Đoàn) Hội Tông) 段会宗.
Bắc Tề có Tể tướng, Bình Nguyên Trung Vũ Vương Đoạn (Đoàn) Chiếu 平原忠武王段诏.
Thời Đường
có Tể tướng Đoạn (Đoàn) Văn Xương 段文昌.
Thời
Ngũ đại tại nước Đại Lí 大理 ở phương nam có thế vương đầu tiên là Đoạn (Đoàn) Tư
Bình 段思平.
Đời Thanh có Văn tự huẫn hỗ gia Đoạn (Đoàn) Ngọc Tài 段玉裁, tác phẩm “Thuyết Văn giải tự chú” 说文解字注do ông biên soạn là bộ sách tham khảo trọng yếu để đời sau nghiên cứu Huấn hỗ học.
Chú của người dịch
Chữ bính
âm là “duàn”, chú âm phù hiệu là(ㄉㄨㄢˋ)
A-Trong “Khang Hi tự điển” có ghi:
“Đường
vận” 唐韻, “Tập vận” 集韻, “Vận hội” 韻會phiên thiết là ĐỒ NGOẠN 徒玩.
“Chính
vận” 正韻 phiên thiết là ĐỖ NGOẠN 杜玩
Ngoài các
nghĩa như tên ngựa (khoản đoạn 款段), tên sông (đoạn cốc 段谷),
còn là họ ĐOẠN 段 và ĐOẠN
CAN 段干 (họ phức).
Và cũng
trong “Tập vận” 集韻 ,“Vận hội” 韻會, “Chính vận” 正韻 cùng có phiên
thiết ĐÔ NGOẠN 都玩 với nghĩa là rèn sắt, thông với chữ 鍛 (đoán).
(Hán ngữ đại từ điển xuất bản
xã, 2003,
B-Trong “Hán Việt tự điển” của Thiều Chửu ghi rằng:
段Đoạn
1:Chia từng đoạn, vải luạ định
mấy thước cắt làm một, mỗi tấm gọi là đoạn
2-Phàm
vật gì tính chia ra từng bộ đều gọi là đoạn, như địa đoạn 地段: đoạn đất; thủ đoạn 手段: phương pháp làm việc v.v… đều là theo cái ý từng đoạn
lạc cả.
3-Cùng
nghĩa với chữ 鍛.
(NXB Thành phố Hồ Chí Minh, 1993)
Huỳnh Chương Hưng
Quy Nhơn 24/10/2026
Nguyên tác Trung văn
ĐOẠN (ĐOÀN) TÍNH UYÊN NGUYÊN
段姓渊源
Trong quyển
BÁCH GIA TÍNH
百家姓
Biên soạn: Triệu Dương 赵阳
