Thứ Tư, 13 tháng 5, 2020

Dịch thuật: Cỗi xuân tuổi hạc càng cao (673) ("Truyện Kiều")

Đăng lúc  09:37  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật


CỖI XUÂN TUỔI HẠC CÀNG CAO (673)
          Xuân 椿: tức cây đại xuân, theo truyền thuyết cổ đại là cây sống rất lâu. Trong Trang tử - Tiêu dao du 庄子 - 逍遥游 có câu:
          Thượng cổ hữu đại xuân giả, dĩ bát thiên tuế vi xuân, bát thiên tuế vi thu, thử đại niên dã.
          上古有大椿者, 以八千岁为春, 八千岁为秋, 此大年也.
          (Thời thượng cổ có cây đại xuân, lấy 8000 năm làm một mùa xuân, 8000 năm làm một mùa thu, ấy là trường thọ)
          Người xưa bèn lấy cây Đại xuân để ví cho cha, mong cha sống lâu như thế. Về sau, khi chúc thọ người nam, đều tôn xưng họ là “xuân thọ” 椿寿. Trong Luận ngữ 论语 có nói, con của Khổng Tử 孔子 là Khổng Lí 孔鲤 vì sợ làm
phiền cha đang suy nghĩ vấn đề, nên đã “xu đình nhi quá” 趋庭而过 (rảo bước qua trong sân). Nhân đó người xưa bèn đem chữ “xuân” 椿 hợp lại với chữ “đình” thành “xuân đình” 椿庭, để gọi cha.
          Tuổi hạc: Người xưa cho hạc là tiên cầm, sống rất thọ, nên “tuổi hạc” dùng để ví trường thọ. Truyền thống Trung Quốc thường lấy chim hạc và cây tùng đi đôi với nhau cũng ngụ ý trường thọ.
Trong Hoài Nam Tử - Thuyết lâm huấn 淮南子 - 说林训 có câu:
          Hạc thọ thiên niên, dĩ cực kì du; phù du triêu sinh nhi mộ tử, nhi tận kì lạc.
          鹤寿千年, 以极其游; 蜉蝣朝生而暮死, 而尽其乐
          (Chim hạc sống thọ ngàn năm, nhân đó nó thể chu du khắp thiên hạ; phù du tuy buổi sáng sinh ra đến buổi chiều đã chết, nhưng nó cũng hưởng hết lạc thú của sinh mệnh)

Cỗi xuân tuổi hạc càng cao
Một cây gánh vác biết bao nhiêu cành
(“Truyện Kiều” 673 - 674)
Xót thay! Huyên cỗi, xuân già
Tấm lòng thương nhớ biết là có nguôi?
(“Truyện Kiều” 2237 - 2238)
Cỗi xuân: Đây chỉ cây xuân, tức người cha.
(Đào Duy Anh: “Từ điển Truyện Kiều”, nxb Khoa học xã hội, Hà Nội – 1989)
Trong “Kim Vân Kiều” (Đoạn trường tân thanh) do Bùi Khánh Diễn chú thích, ghi rằng:
          Thành ngữ khảo: Xưng nhân thọ, qui chù hạc toán.
          成語考: 稱人壽龜疇鶴算
          (Sách Thành ngữ khảo: Khen người ta sống lâu như tuổi rùa số hạc)
(Sài Gòn: nxb Sống Mới, 1960)

Xét: Bản“Kim Vân Kiều” (Đoạn trường tân thanh) do Bùi Khánh Diễn chú thích, câu 673 là:
XUÂN HUYÊN  tuổi hạc càng cao
Và câu 2237 là:
Xót thay THUNG  cỗi, HUYÊN  già
Chú rằng:                         Thung thị phụ, huyên thị mẫu
椿是父萱是母
(Thung là cha, huyên là mẹ)
Trong “Tư liệu Truyện Kiều  - Bản Duy Minh Thị 1872” do GS Nguyễn Tài Cẩn phiên Nôm, câu 673 là:
ĐỐNG xuân tuổi hạc càng cao
                                                     (Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, 2002)

                                                      Huỳnh Chương Hưng
                                                      Quy Nhơn 13/5/2020

Chia sẻ bài viết

Mã nguồn bởi Huỳnh Chương Hưng
Copyright © 2012 Huỳnh Chương Hưng.
back to top