Thứ Năm, 2 tháng 4, 2020

Dịch thuật: Ngưu mã dữ trư cẩu (Tiểu song u kí)

Đăng lúc  18:05  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật


牛马与猪狗
人不通古今 (1), 襟裾马牛 (2); 士不晓廉耻, 衣冠狗彘 (3).
                                         (小窗幽记)

NGƯU MÃ DỮ TRƯ CẨU
          Nhân bất thông cổ kim (1), khâm cư mã ngưu (2); sĩ bất hiểu liêm sỉ, y quan cẩu trệ (3).
                                                                                   (Tiểu song u kí)

Chú thích
1- Thông : thông hiểu, thông đạt.
2- Khâm cư 襟裾: phiếm chỉ y phục. Khâm : vạt áo; cư : tay áo.
3- Cẩu trệ 狗彘: chó và heo.

Dịch nghĩa
TRÂU NGỰA VÀ HEO CHÓ
          Người mà không thông hiểu cổ kim thì cũng giống như loài ngựa loài trâu mặc quần mặc áo. Người đọc sách mà không biết liêm sỉ thì cũng giống như loài heo loài chó đội mũ mang đai.

Phân tích và thưởng thức
          Trong sách Mạnh Tử 孟子 có nói:
          Dương thị vị ngã, thị vô quân dã; Mặc thị kiêm ái, thị vô phụ dã; vô quân vô phụ, thị cầm thú dã.
          杨氏为我, 是无君也; 墨氏兼爱, 是无父也; 无君无父, 是禽兽也
          (Họ Dương chủ trương vị ngã ấy là không có vua; họ Mặc chủ trương kiêm ái, ấy là không có cha)
          Đó là câu mắng của Mạnh Tử, có thể thấy thái độ của ông rất nghiêm khắc. Trung  Quốc từ xưa đến nay rất coi trọng đạo lí làm người, cách ngôn của tiên thánh tiên hiền lưu lại đều dạy chúng ta phải làm người như thế nào mới có thể không mất đi chính đạo. Gọi là thông hiểu cổ kim, chẳng qua là chỉ đạo lí làm người. Nếu những đạo lí này mà không biết rõ, thế thì có khác gì loài trâu ngựa? Đạo lí làm người hoàn toàn không nhất định phải là làm những việc làm oanh liệt, chí ít cần phải có lương tri cơ bản, không vi phạm bản ý làm người. Đạo đức luân lí của Trung Quốc đề xướng “hiếu đễ trung tín, lễ nghĩa liêm sỉ” 孝悌忠信, 礼义廉耻, đó tuy là đạo đức quan của xã hội phong kiến, nhưng đến nay vẫn có ý nghĩa tích cực nhất định, nó nhấn mạnh chuẩn tắc cơ bản làm người. Nếu chúng ta không biết liêm sỉ, thế thì có khác gì loài trâu ngựa chó heo mặc áo đội mũ đâu.

Tiểu song u kí 小窗幽记 là tác phẩm ghi lại những cách ngôn tu thân xử thế do Trần Kế Nho 陈继儒biên soạn, thể hiện thái độ nhân sinh tích cực của nho gia về việc tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ. Tác phẩm này xưa nay được xem là giai tác về việc tu dưỡng bản thân.
          Toàn sách được chia làm 12 quyển:
     quyển 1: tập tỉnh 集醒     quyển 2: tập tình 集情     quyển 3: tập tiễu 集峭
     quyển 4: tập linh 集灵     quyển 5: tập tố 集素        quyển 6: tập cảnh 集景
     quyển 7: tập vận 集韵     quyển 8: tập kì 集奇        quyển 9: tập ỷ 集绮
     quyển 10: tập hào 集豪   quyển 11: tập pháp 集法  quyển 12: tập thiến 集倩
          Theo http://www.360doc.com/content
                   http://baike.baidu.com/view/147434.htm
          Tiểu song u kí được dùng ở đây do Lôi Phương 雷芳 chú dịch, Sùng Văn thư cục xuất bản năm 2007, sách này  không chia thành 12 quyển như ở trên.

Trần Kế Nho 陈继儒 (1558 – 1639): văn học gia, thư hoạ gia đời Minh, tự Trọng Thuần 仲醇, hiệu Mi Công 眉公, người Hoa Đình 华亭 Tùng Giang 松江 (nay là Tùng Giang Thượng Hải).
Trần Kế Nho lúc nhỏ đã thông minh, ông học rộng biết nhiều, giỏi cả thơ lẫn văn, về thư pháp theo Tô Thức 苏轼, Mễ Phế 米芾 nổi tiếng một thời. Khoảng những năm hai mươi mấy tuổi, ông tuyệt ý với khoa cử, ẩn cư tại Tiểu Côn sơn 小昆山, sau cất nhà tại Đông Xà 东佘 suốt ngày đóng cửa viết sách. Triều đình nhiều lần cho mời nhưng ông đều lấy cớ bệnh tật từ chối.
Trần Kế Nho cả một đời đọc rất nhiều, trứ thuật cũng đồ sộ phong phú. Tác phẩm của ông có Trần Mi Công toàn tập 陈眉公全集  truyền đời.

                                                                       Huỳnh Chương Hưng
                                                                       Quy Nhơn 02/4/2020

Nguyên tác
NGƯU MÃ DỮ TRƯ CẨU
 牛马与猪狗
Trong quyển
TIỂU SONG U KÍ
小窗幽记
Tác giả: Trần Kế Nho 陈继儒
Chú dịch: Lôi Phương 雷芳
Sùng Văn thư cục, 2007.

Chia sẻ bài viết

Mã nguồn bởi Huỳnh Chương Hưng
Copyright © 2012 Huỳnh Chương Hưng.
back to top