Chủ Nhật, 1 tháng 3, 2020

Dịch thuật: Hữu mộc thạch tâm, cụ vân thuỷ thú (Thái căn đàm)

Đăng lúc  20:33  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật


有木石心 具云水趣
    进德修道, 要个木石的念头, 若一有欣羡, 便趋欲境.
济世经邦, 要段云水的趣味, 若一有贪著, 便堕危机.
                                                         (菜根谭 - 立德修身)

HỮU MỘC THẠCH TÂM   CỤ VÂN THUỶ THÚ
          Tiến đức tu nghiệp, yếu cá mộc thạch đích niệm đầu, nhược nhất hữu hân tiện, tiện xu dục cảnh.
          Tế thế kinh bang, yếu đoạn vân thuỷ đích thú vị, nhược nhất hữu tram trước, tiện đoạ nguy cơ.
                                                          (Thái căn đàm – Lập đức tu thân)

TÂM NHƯ GỖ ĐÁ, THÚ TỰA NƯỚC MÂY
          Phàm là người bồi dưỡng đạo đức rèn luyện tâm tính, tất phải có ý chí kiên định như gỗ đá, nếu đối với danh lợi xa hoa trên thế gian mà có chút ham muốn, sẽ rơi vào cảnh bị vật dục làm cho khốn cùng.
          Phàm là người trị lí đất nước cứu giúp thế gian, tất phải có tấm lòng đạm bạc như nước chảy mây trôi, nếu có chút ý nghĩ ham muốn vinh hoa phú quý,  sẽ rơi vào vực sâu nguy hiểm.

Giải thích và phân tích
          Trên thế gian này loại có độc không chỉ là mạn đà la 曼陀罗 (1), mà còn có dục vọng. Dục vọng đến cùng cuộc sống, người người đều có. Vì sao người đời không an tâm, chỉ nhân vì chạy theo dục vọng. Cuối đời Minh đầu đời Thanh có một quyển sách tựa là “Giải nhân di” 解人颐, trong đó đã miêu thuật một cách rõ ràng dục vọng của con người:
          Suốt ngày bôn ba chỉ vì cái đói, vừa mới được no liền nghĩ đến cái mặc. Cái ăn cái mặc đầy đủ liền muốn được vợ đẹp. Cưới được vợ đẹp sinh con lại hận là không có ruộng đất, ít căn cơ. Mua được ruộng vườn rộng lớn, ra vào lại giận không có thuyền đi ngựa cưỡi. Nơi chuống đầy lừa ngựa lại than không có quan chức bị người ta khinh khi. Làm được huyện lệnh chê chức quan nhỏ, lại muốn mặc áo gấm giữa triều. Nếu tâm người đời được thoả mãn, thì chỉ là giấc mộng nam kha mà thôi.
          Về vật chất luôn không thấy đủ là một loại bệnh, chứng bệnh đó có nhiều là do quyền lực, địa vị, kim tiền dẫn đến. Nếu chứng bệnh đó phát triển sẽ thành lòng tham không biết chán, kết cục sẽ tự mình huỷ hoại mình.
          Có một lần, hai ông cháu vào rừng bắt gà rừng, người ông dạy đứa cháu một kiểu bắt: với một cái thúng dùng khúc cây chống lên, trên khúc cây buộc sợi dây kéo dài đến chỗ nấp trong bụi của hai người. Gà rừng thấy gạo vãi ra đất, trên đường cứ mổ rồi sẽ vào trong chỗ cái thúng, chỉ cần giật sợi dây là sẽ thành công.
          Hai ông cháu làm xong đi núp, chẳng bao lâu có một bầy gà rừng bay đến, tổng cộng có 9 con. Có lẽ là do đói lâu ngày, phút chốc có 6 con tiến vào chỗ cái thúng. Đứa cháu định giật dây, nhưng lại nghĩ, 3 con kia có lẽ cũng sẽ vào, đợi thêm một chút. Một lúc sau, 3 con kia không vào mà ngược lại 3 con đã vào lại ra ngoài.
          Đứa cháu hối hận, tự nói, đợi một con vào sẽ giật dây liền. Tiếp đó, lại có thêm 2 con ra ngoài. Nếu lúc đó mà giật dây thì còn được 1 con. Nhưng đứa cháu lại không cam tâm, nghĩ rằng sẽ có con khác vào, cho nên chần chừ không giật.
          Kết quả ngay cả con cuối cùng cũng ra ngoài, đứa cháu không bắt được con nào.
          Tham lam luôn là kẻ địch lớn của hạnh phúc. Nếu muốn có được hạnh phúc thì cần phải học cách trầm tĩnh thung dung, phải học cách biết đủ. Bởi tham lam nên đứa cháu không bắt được con gà rừng nào. Chúng ta luôn phải cảnh giác sự phiền nhiễu của dục vọng, tránh bị nó xâm hại, trở thành kẻ ngốc không thể nhận thức tự thân một cách chuẩn xác.
          Đối mặt với cám dỗ, cần phải giữ tâm chí kiên định, trầm tĩnh đạm bạc. Nếu tham không biết chán, áp lực sẽ tới, thống khổ không yên, thậm chí huỷ diệt bản thân. Lục Cơ 陆机 đời Tấn trong Mãnh hổ hành 猛虎行 có nói:
Khát bất ẩm Đạo tuyền thuỷ (2)
Nhiệt bất tức ác mộc âm (3)
渴不饮盗泉水
热不息恶木荫
(Có khát cũng không uống nước Đạo tuyền
Có nóng cũng không nghỉ dưới bóng cây có độc)
Chính là sự thung dung trầm tĩnh đối với dục vọng trước mắt.
          Đối với người bình thường mà nói, dục vọng một mặt là nguyên động lực mà mọi người luôn truy cầu, trở thành châm ngôn  người bước lên chỗ cao, nước chảy xuống chỗ thấp; mặt khác cũng giải thích nhược điểm nhân tính “có được ngàn mẫu ruộng lại muốn vạn mẫu, đã làm hoàng đế lại muốn thành tiên”, “nhân tâm không đủ rắn nuốt voi”. Cho nên làm người nếu không khống chế dục vọng của bản thân, sẽ trở thành nô lệ của dục vọng, cuối cùng mất đi chính mình, bị dục vọng sai khiến. Điều đó yêu cầu chúng ta vừa phải có ý chí kiên định như gỗ đá, lại cần phải có tình thú đạm bạc như nước chảy mây bay.
          “Mộc thạch tâm” 木石心 chỉ tín niệm kiên định và nguyên tắc bất biến; “vân thuỷ thú” 云水趣 chỉ tâm thái xử thế và sách lược ứng biến uyển chuyển. Cả hai kết hợp lại chính là sự ứng phó một cách thung dung và trầm tĩnh đối với dục vọng.

Chú của người dịch
1- Mạn đà la 曼陀罗: cà độc dược.
2- Đạo tuyền thuỷ 盗泉水: “Đạo” có nghĩa là trộm. “Đạo tuyền” 盗泉tên một suối cổ. Theo truyền thuyết, người nào uống nước suối đó sẽ khởi tâm trộm cắp.
3- Ác mộc 恶木: tức loại cây có độc.

                                                             Huỳnh Chương Hưng
                                                             Quy Nhơn 01/3/2020

Nguồn
THÁI CĂN ĐÀM
菜根谭
Tác giả: (Minh) Hồng Ứng Minh 洪应明
Biên soạn: Bàng Bác 庞博
Trung Quốc Hoa Kiều xuất bản xã, 2013

Chia sẻ bài viết

Mã nguồn bởi Huỳnh Chương Hưng
Copyright © 2012 Huỳnh Chương Hưng.
back to top