Dịch thuật: Trường Bình chi chiến (Lời dẫn) (Tư trị thông giám)


TRƯỜNG BÌNH CHI CHIẾN

Lời dẫn
          Giai đoạn trung và vãn kì Chiến Quốc, nước Tần nhậm dụng Thương Ưởng 商鞅 thực hành biến pháp, qua nhiều đời nỗ lực, thế nước ngày càng cường thịnh. Nước Tần trước sau phía tây thôn tính Ba , Thục , phía đông xâm chiếm Tam Tấn 三晋, phía nam đánh Kinh Sở 荆楚, giành được thắng lợi về quân sự, chính trị, ngoại giao. Đến thời Tần Chiêu Vương 秦昭王, Tần đã trở thành đất nước có thực lực mạnh nhất trong thất hùng của thời Chiến Quốc. Đương thời, để tránh sự mở rộng thế lực của Tần, 4 nước chung quanh Tần là Hàn, Nguỵ, Yên, Triệu đã kiến lập mối quan hệ đồng minh. Trong đó, nước mạnh nhất là Triệu, nước yếu nhất là Nguỵ. Tần áp dụng chiến lược “viễn giao cận công” 远交近攻, bắt đầu từ năm 268 trước công nguyên, trước tiên xuất binh đánh Nguỵ, bức Nguỵ phải quy phụ về mình. Tiếp đó, lại cử  binh đánh Hàn, Hàn Vương vô cùng sợ, bèn sai sứ nhập Tần, biểu thị bằng lòng dâng quận Thượng Đảng 上党 (nay thuộc Sơn Tây 山西) cầu hoà. Thái thú Thượng Đảng là Phùng Đình 冯亭 không chịu dâng đất cho Tần, để thúc 2 nước Hàn Triệu liên hợp kháng Tần, ông đã dâng quận Thượng Đảng cho Triệu. Triệu Vương tham lợi nhận đất, đem Thượng Đảng nhập vào bản đồ nước mình. Tần Vương nghe được tin đại nộ, thế là vào năm 261 trước công nguyên mệnh Tả thứ trưởng Vương Càn 王乾 dẫn quân công đánh Thượng Đảng. Quân Triệu không chống cự, lui về giữ Trường Bình 长平 (nay là phía tây bắc Cao Bình 高平 Sơn Tây 山西). Triệu Vương nghe quân Tần tiến về phía đông, phái Đại tướng Liêm Pha 廉颇 đem quân chủ lực của Triệu đến Trường Bình, nhằm đoạt Thượng Đảng về lại. Trận chiến Trường Bình mà quy mô trước đó chưa từng có ở thời Chiến Quốc từ đó đã vén màn.
          Liêm Pha đem quân chủ lực đến Trường Bình, do bởi Tần mạnh Triệu yếu, quân Triệu càng đánh càng bại. Liêm Pha thay đổi phương kế chiến lược, chuyển công sang thủ, dựa vào địa hình có lợi, xây thành luỹ cố thủ, dĩ dật đãi lao, khiên quân Tần rơi vào tình trạng mệt mỏi. Quân hai bên giằng co ở Trường Bình. Tần dùng thủ đoạn li gián, sai người đến Hàm Đan mua chuộc quyền thần bên cạnh Triệu Vương, li gián mối quan hệ giữa Triệu Vương và Liêm Pha. Thế là Triệu Vượng mệnh cho Triệu Quát 赵括 thay Liêm Pha làm tướng. Tần Vương thấy kế li gián đã hiển hiện, lập tức nhậm mệnh Quảng Vũ quân Bạch Khởi 广武君白起 kiêu dũng thiện chiến làm Thượng tướng quân, thay Vương Càn xuất nhậm làm thống soái quân Tần.
          Năm 260 trước công nguyên, Triệu Quát thống lĩnh quân Triệu hướng đến quân Tần phát khởi cuộc tấn công đại quy mô, gặp phải sự kháng cự kiên cường của chủ lực quân Tần, quân Triệu bị bẻ gãy. Tần Chiêu Vương đích thân đến Hà Nội 河内 (nay là Thấm Dương 沁阳 Nam 河南) tiến hành tăng viện. Triệu Quát đem quân đột phá vòng vây, bị loạn tên của quân Tần bắn chết trong trận chiến đấu. Quân Triệu mất chủ tướng, ý chí chiến đấu tiêu tan, toàn bộ giải giáp đầu hàng. 40 vạn hàng tốt này bị Bạch Khởi 白起 giết chết toàn bộ. Cuối cùng quân Tần giành được thắng lợi triệt để ở trận Trường Bình.
          Trong trận chiến Trường Bình, quân Tần tiêu diệt quân Triệu tổng cộng 45 vạn người, giành được thắng lợi trọng đại về quân sự. Nước Triệu bị thua, từ đó suy yếu dần. Trận đó không chỉ làm suy yếu nước Triệu, mà còn trấn phục được các nước phía đông, tạo điều kiện có lợi để nước Tần sau này hoàn thành đại nghiệp thống nhất.

                                                             Huỳnh Chương Hưng
                                                             Quy Nhơn 07/01/2020

Nguồn
TƯ TRỊ THÔNG GIÁM
资治通鉴
Bắc Tống . Tư Mã Quang 司马光
Chủ biên: Nhậm Tư Vũ 任思武
Bắc Kinh . Trung Quốc Hoa kiều xuất bản xã, 2013