Thứ Sáu, 23 tháng 8, 2019

Dịch thuật: Đa dục dữ đa ngôn (Tiểu song u kí)

Đăng lúc  18:05  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật



多欲与多言
    多躁者 (1), 必无沉潜之识 (2); 多畏者 (3), 必无卓越之见 (4); 多欲者, 必无慷慨之节 (5); 多言者, 必无笃实之心 (6); 多勇者, 必无文学之雅.
                                 (小窗幽记)

ĐA DỤC DỮ ĐA NGÔN
          Đa táo giả (1), tất vô trầm tiềm chi thức (2); đa uý giả (3), tất vô trác việt chi kiến (4); đa dục giả, tất vô khảng khái chi tiết (5); đa ngôn giả, tất vô đốc thực chi tâm (6); đa dũng giả, tất vô văn học chi nhã.
                                                                                      (Tiểu song u kí)

Chú thích
1- Táo : nông nổi, bộp chộp.
2- Trầm tiềm chi thức 沉潜之识: trí thức thâm trầm hàm súc.
3- : sợ sệt.
4- Trác việt chi kiến 卓越之见: kiến giải siêu việt hơn người.
5- Khảng khái chi tiết 慷慨之节: khí tiết chính trực hiên ngang
6- Đốc thực 笃实: đôn hậu, thành thực.

Dịch nghĩa
ĐA DỤC VÀ ĐA NGÔN
          Người mà tính khí nông nổi bộp chộp, nhất định sẽ thiếu đi tri thức thâm trầm sâu sắc. Người mà đối với sự việc hay sợ sệt, nhất định sẽ thiếu đi kiến giải siêu việt hơn người. Người mà lòng ham muốn quá nhiều, nhất định sẽ thiếu đi khí tiết cương trực ngay thẳng. Người mà lúc nói chuyện thường khoe khoang, nhất định sẽ thiếu đi lòng đôn hậu thành thực. Người mà quá ư dũng mãnh, nhất định sẽ thiếu đi sự phong nhã văn chương.

Phân tích và thưởng thức
          Trăm năm trên cõi đời này, thiên hình vạn trạng, ví như có người tính khí nông nổi bộp chộp, có người hay sợ sệt lo âu, có kẻ nhiều ham muốn, có kẻ thích khoe khoang, có người lại quá ư dũng mãnh. Với con người đã muôn hình muôn vẻ thì cần phải nhận biết họ. Người nông nổi bộp chộp, tâm không chuyên chú, đối với sự việc đương nhiên không có cách gì có được sự quan sát và tri thức sâu sắc. Người hay sợ sệt lo âu, cứ theo sóng mà trôi đi, đương nhiên sẽ không có kiến giải trác việt. Người có lòng ham muốn, việc gì cũng không buông bỏ, đương nhiên sẽ thiếu đi khí tiết cương trực thẳng ngay. Người hay nói, thích khoe khoang, ngôn quá kì thực, đương nhiên không có lòng đôn hậu thành thực. Còn người quá ư dũng mãnh, phàm việc gì cũng muốn dùng khí lực để giải quyết, đương nhiên sẽ thiếu đi nhã ý tế vi thể sát trong văn học. Từ đó có thể thấy, đa táo, đa uý, đa dục, đa ngôn, đa dũng đều là hiện tượng không tốt. Chúng ta một mặt cần thông qua những hiện tượng đó để nhận thức và giám biệt người khác, mặt khác cần phải tự tỉnh, ra sức khắc phục những khuyết điểm đó, cố gắng suy nghĩ chín chắn, kiến thức sâu xa, cương trực thẳng thắn, chân đạp trên thực địa để có được “văn chất bân bân” 文质彬彬 (1).

Chú của người dịch
1- Văn chất bân bân文质彬彬: câu này ở thiên Ung dã 雍也 trong Luận ngữ 论语 :
Tử viết: “Chất thắng văn tắc dã, văn thắng chất tắc sử. Văn chất bân bân, nhiên hậu quân tử”.
          子曰:質勝文則野, 文勝質則史. 文質彬彬, 然後君子”.
          (Khổng Tử bảo rằng: Chất phác mà thắng văn nhã thì là quê mùa thô lỗ, văn nhã mà thắng chất phác thì là màu mè hư nguỵ. Chỉ có chất phác và văn nhã phối hợp thoả đáng mới là quân tử).

Tiểu song u kí 小窗幽记 là tác phẩm ghi lại những cách ngôn tu thân xử thế do Trần Kế Nho 陈继儒biên soạn, thể hiện thái độ nhân sinh tích cực của nho gia về việc tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ. Tác phẩm này xưa nay được xem là giai tác về việc tu dưỡng bản thân.
          Toàn sách được chia làm 12 quyển:
     quyển 1: tập tỉnh 集醒     quyển 2: tập tình 集情     quyển 3: tập tiễu 集峭
     quyển 4: tập linh 集灵     quyển 5: tập tố 集素        quyển 6: tập cảnh 集景
     quyển 7: tập vận 集韵     quyển 8: tập kì 集奇        quyển 9: tập ỷ 集绮
     quyển 10: tập hào 集豪   quyển 11: tập pháp 集法  quyển 12: tập thiến 集倩
          Theo http://www.360doc.com/content
                   http://baike.baidu.com/view/147434.htm
          Tiểu song u kí được dùng ở đây do Lôi Phương 雷芳 chú dịch, Sùng Văn thư cục xuất bản năm 2007, sách này  không chia thành 12 quyển như ở trên.

Trần Kế Nho 陈继儒 (1558 – 1639): văn học gia, thư hoạ gia đời Minh, tự Trọng Thuần 仲醇, hiệu Mi Công 眉公, người Hoa Đình 华亭 Tùng Giang 松江 (nay là Tùng Giang Thượng Hải).
Trần Kế Nho lúc nhỏ đã thông minh, ông học rộng biết nhiều, giỏi cả thơ lẫn văn, về thư pháp theo Tô Thức 苏轼, Mễ Phế 米芾 nổi tiếng một thời. Khoảng những năm hai mươi mấy tuổi, ông tuyệt ý với khoa cử, ẩn cư tại Tiểu Côn sơn 小昆山, sau cất nhà tại Đông Xà 东佘 suốt ngày đóng cửa viết sách. Triều đình nhiều lần cho mời nhưng ông đều lấy cớ bệnh tật từ chối.
Trần Kế Nho cả một đời đọc rất nhiều, trứ thuật cũng đồ sộ phong phú. Tác phẩm của ông có Trần Mi Công toàn tập 陈眉公全集  truyền đời.

                                                                       Huỳnh Chương Hưng
                                                                       Quy Nhơn 23/8/2019

Nguyên tác
ĐA DỤC DỮ ĐA NGÔN
 多欲与多言
Trong quyển
TIỂU SONG U KÍ
小窗幽记
Tác giả: Trần Kế Nho 陈继儒
Chú dịch: Lôi Phương 雷芳
Sùng Văn thư cục, 2007.

Chia sẻ bài viết

Mã nguồn bởi Huỳnh Chương Hưng
Copyright © 2012 Huỳnh Chương Hưng.
back to top