Thứ Bảy, 15 tháng 9, 2018

Dịch thuật: Bất thính sàm ngôn, bất yểm kỉ quá (Thái căn đàm)

Đăng lúc  19:36  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật



不听谗言  不掩己过
宁为小人所忌毁, 毋为小人所媚悦; 宁为君子所责备, 毋为君子所包容.
                                                                        (菜根谭 - 自省克己)

BẤT THÍNH SÀM NGÔN   BẤT YỂM KỈ QUÁ
          Ninh vi tiểu nhân sở kị huỷ, vô vi tiểu nhân sở mị duyệt; Ninh vi quân tử sở trách bị, vô vi quân tử sở bao dung.
                                                                 (Thái căn đàm – Tự tỉnh khắc kỉ)

KHÔNG NGHE LỜI SÀM NỊNH, KHÔNG GIẤU LỖI CỦA MÌNH
          Thà bị tiểu nhân oán hận huỷ báng, chứ không chịu để cho tiểu nhân siểm nịnh mê hoặc; Thà bị quân tử chê trách, chứ không cần được quân tử tha thứ bao dung.

Giải thích và phân tích
          Mọi người nói chung đều thích nghe những lời khen tặng về mình, mà không thích nghe những lời chê trách về mình. Nhưng, các bậc tiền bối tiên hiền thì lại thà tiếp nhận những lời chê trách của quân tử, chứ không chịu dễ dàng tin theo những lời siểm nịnh của tiểu nhân. Quân tử chê trách luôn là những người chân thành chỉ ra những sai lầm của người khác, khuyên người ta hướng tới những điều tốt, để hoàn thiện phẩm hạnh nhân cách. Còn những lời khen tặng của tiểu nhân, thường xuất phát từ động cơ nào đó muốn lấy lòng người, là loại trùng độc mê hoặc lòng người để đạt được mục đích mà không nói cho ai biết. Cho nên, những lời chê trách của quân tử cho dù có nghiêm khắc, chúng ta cũng nên cung kính nghe; còn những lời khen tặng của tiểu nhân, cho dù có làm đẹp lòng, cũng không nên dễ dàng tin nghe. Chỉ cần lòng mình thẳng ngay, ngẩng lên không hổ với trời, cúi xuống không thẹn với đất, những oán hận đố kị của tiểu nhân cũng chẳng là gì đáng để vướng mắc trong lòng.
          Triều Minh có một người tên Từ Quân 徐均, đảm nhậm chức Chủ bạ ở Dương Xuân 阳春  (nay thuộc Quảng Đông 广东). Dương Xuân là một nơi hẻo lánh, núi cao xa hoàng đế, bọn thổ hào thân sĩ độc ác nơi đó chiếm cứ cả vùng, làm những việc xấu xa mà không e dè kiêng kị. Các trưởng quan trước đó của Dương Xuân vừa đến nhậm chức, bọn thổ hào thân sĩ liền đem hối lộ nhiều tài vật, chúng câu kết với nhau, trên làm sao dưới làm theo vậy, khống chế cả trưởng ấp.
          Sau khi Từ Quân đến nhậm chức, bọn lại các ấp báo cáo với Từ Quân theo lệ thường nên đi thăm Mạc lão đại 莫老大, bởi vì Mạc lão đại rất có thế lực ở vùng này. Từ Quân bảo rằng:
          - Người này cũng chẳng phải là thuộc dân của triều đình sao? Không chịu quản thì dùng vương pháp để chế tài.
          Thế là ông lấy ra 2 thanh kiếm mà triều đình ban tặng cho mọi người xem. Mạc lão đại sợ, vội đến phủ quan bái kiến thỉnh tội. Từ Quân tra xét rõ các hành vi phạm pháp của Mạc lão đại, cho bắt bỏ ngục. Sáng sớm hôm sau, người nhà của Mạc lão đại muốn tặng Từ Quân hai trái dưa và mấy trái lựu, thực tế là bên trong toàn là vàng bạc châu báu. Từ Quân ngay cả nhìn cũng không nhìn, lệnh cho bắt người tặng đồ vật đưa tới phủ quan. Qua cách trị lí của Từ Quân, xã hội Dương Xuân ổn định, bách tính an cư lạc nghiệp.
          Về sau, Từ Quân lại được điều đến Dương Giang 阳江. Dưới sự cai trị của ông, xã hội Dương Giang cũng ổn định như vậy. Từ Quân chấp pháp công chính liêm minh, căn bản không để ý vào những oán hận phỉ báng của tiểu nhân, cũng không để ý vào việc bị quyền thế công kích.
          Con người Từ Quân ngay thẳng, làm quan thanh liêm, không bị lợi ích mê hoặc, trước sau giữ được tiết tháo của mình, thật đáng quý. Ngoài ra, ông còn rất rõ nhìn người, thấy được lòng dạ của tiểu nhân, đương nhiên không để ý đến sự mê hoặc hiểm độc của tiểu  nhân, và cũng không để ý đến sự oán hận của chúng, đạt đến cảnh giới tự nhiên thoải mái mà người thường khó đạt được. Nhưng cự tuyệt sự mê hoặc là dũng khí và trí tuệ cần có, không phải mọi người đều có cái nhìn sắc bén như Từ Quân. Một số người cầm không được sự nịnh bợ ton hót của người khác, cũng nghe không lọt những lời khuyên răn cảnh giới của người khác, không những không biết sai, mà chỉ bảo nhiều lần vẫn không chịu sửa đổi, cuối cùng thân bại danh liệt, bị thiên hạ chê cười. Tấn Linh Công 晋灵公 thời Xuân Thu là một ví dụ như thế.
          Tấn Linh Công tính tình tàn bạo, thường mượn cớ giết người. Ngày nọ, người đầu bếp dâng lên món tay gấu hầm chưa rục, ông ta đã tàn nhẫn giết chết, thi thể người đầu bếp bị Triệu Thuẫn 赵盾và Sĩ Quý 士季, hai vị đại thần chính trực trông thấy. Sau khi hiểu rõ tình hình, hai người vô cùng giận, quyết định vào cung khuyên can Tấn Linh Công. Nhưng, Linh Công không nhận thức được lỗi lầm của mình, hành vi tàn bạo vẫn cứ như cũ. Tướng quốc Triệu Thuẫn nhiều lần khuyên can, khiến Linh Công cảm thấy phiền phức, bèn sai người ám sát Triệu Thuẫn. Tấn Linh Công nghe không lọt tai những lời khuyên thiện ý của quân tử, lại bị nịnh thần Đồ Ngạn Giả 屠岸贾siểm nịnh mê hoặc.
          Tấn Linh Công ham thích chó, cho xây một chuồng chó tại Khúc Ốc 曲沃, mặc cho chúng áo có thêu hoa. Đồ Ngạn Giả biết Tấn Linh Công thích chó, liền khen tặng chó để lấy lòng, Linh Công càng quý chó hơn. Một đêm nọ, hồ li vào Giáng cung 降宫 làm kinh động Tương phu nhân 襄夫人. Tương phu nhân vô cùng giận, Linh Công bảo chó bắt hồ li, chó không thắng được. Đồ Ngạn Giả lệnh cho người canh giữ rừng đem con hồ li khác bắt được dâng Tấn Linh Công, nói rằng:
          - Quả thực chó đã bắt được hồ li.
          Tấn Linh Công vui mừng, sai lấy thịt mà đại phu dùng đem cho chó ăn, hạ lệnh với người trong nước rằng:
          - Nếu ai xúc phạm đến chó của ta, sẽ bị chặt chân.
          Thế là người trong nước đều sợ. Bầy chó chạy vào chợ ăn thịt dê, thịt heo, ăn no rồi lại tha đem về cho Đồ Ngạn Giả. Từ đó Đồ Ngạn Giả được lợi. Trong số các quan đại phu, những ai nói việc gì mà không thuận với Đồ Ngạn Giả, bầy chó sẽ xúm lại cắn.
          Tấn Linh Công thân cận tiểu nhân xa lánh hiền thần cuối cùng bị người ta sát hại, nước Tấn sau đó cũng bị 3 nước Hàn, Triệu, Nguỵ chia cắt.
          Cổ nhân có nói: Con người không phải là thánh hiền, ai mà không mắc lỗi, có lỗi mà biết sửa lỗi thì thiện nào lớn hơn được. Huống hồ thánh nhân thấy người hiền liền nghĩ đến mình có được như họ không, thấy người bất hiền thì tự xem xét lấy mình, chúng ta là người bình thường lại càng cần phải như thế. Điều đau buồn của rất nhiều người ở chỗ đã phạm sai lầm mà không tự biết. Tấn Linh Công đương nhiên may mắn hơn những người khác, bởi có quân tử trung thành không nghĩ đến sự an nguy lợi hại của bản thân đã nhiều lần chỉ ra những chỗ sai lầm. Nhưng Tấn Linh Công bi thương hơn những người khác, ông ta tuy có thể tự biết, nhưng nhiều lần khuyên bảo vẫn không sửa đổi, đã phạm sai lầm lại tiếp tục phạm sai lầm, ngày càng lún sâu thêm. Sai lầm có sự phân biệt lớn nhỏ nặng nhẹ. Sai nhỏ mà có thể sửa, thì không gì tốt bằng. Vết xe đổ của xe trước là cái gương cho xe sau, còn sai lớn thì cả đời hối lỗi vẫn vô phương cứu chữa, đặc biệt là không nên lấy sai lầm này để che đậy cho sai lầm khác, nếu không chỉ có thể là cái kén tự trói buộc mình.

                                                             Huỳnh Chương Hưng
                                                             Quy Nhơn 15/9/2018

Nguồn
THÁI CĂN ĐÀM
菜根谭
Tác giả: (Minh) Hồng Ứng Minh 洪应明
Biên soạn: Bàng Bác 庞博
Trung Quốc Hoa Kiều xuất bản xã, 2013

Chia sẻ bài viết

Mã nguồn bởi Huỳnh Chương Hưng
Copyright © 2012 Huỳnh Chương Hưng.
back to top