Thứ Hai, 27 tháng 8, 2018

Dịch thuật: Công chúa Văn Thành vào đất Tạng

Đăng lúc  22:41  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật

CÔNG CHÚA VĂN THÀNH VÀO ĐẤT TẠNG

          Thời Trinh Quan 贞观đời Đường, Tùng Tán Can Bố 松赞干布rất hâm mộ văn hoá triều Đường, đã phái sứ thần đến thăm Trường An 长安. Đường Thái Tông 唐太宗 nhanh chóng phái sứ thần thăm lại, quan hệ Hán Tạng bắt đầu mật thiết.
          Chẳng bao lâu, Tùng Tán Can Bố phái sứ thần mang nhiều lễ vật đến triều Đường cầu hôn. Đường Thái Tông lúc đầu chưa đồng ý. Sứ thần trở về sợ bị trừng phạt nên đã nói gạt rằng:
          - Khi vừa đến triều Đường, triều Đường rất hoan nghinh, đồng ý gả công chúa Văn Thành 文成 cho đại vương. Nhưng sau Thổ Cốc Hồn 吐谷浑 cũng đến cầu hôn, thiên tử triều Đường lại không đồng ý. Nhất định là Thổ Cốc Hồn đã nói những lời không tốt.
          Tùng Tán Can Bố nghe qua rất giận, lập tức phát binh đánh Thổ Cốc Hồn. Lực lượng của Thổ Cốc Hồn rất ít, vừa mới giao tranh đã bị đánh bại. Thế là Tùng Tán Can Bố lại phái sứ thần mang nhiều lễ vật đến Trường An, đồng thời tuyên bố:
          - Chúng tôi đến đón công chúa Văn Thành, nếu không gả công chúa cho Tán phổ (1), quân đội của chúng tôi theo sau sẽ đến ngay!
          Đường Thái Tông nghe Thổ Phồn 吐蕃vô lễ như thế, liền phái Thượng thư bộ Lại Hầu Quân Tập 侯君集đem binh thảo phạt Thổ Phồn, kết quả Tùng Tán Can Bố đại bại, rút binh về La Ta 逻些 (tức Lhasa – ND).
          Tùng Tán Can Bố thấy triều Đường hùng mạnh như thế, vừa sợ vừa phục. Năm 640, Tùng Tán Can Bố lại phái Đại tướng đắc lực là Lộc Đông Tán 禄东赞mang 5000 lượng vàng, mấy trăm kiện kì trân dị bảo, một lần nữa đến Trường An cầu hôn. Đường Thái Tông hỏi cặn kẽ Lộc Đông Tán về tình hình Thổ Phồn, cuối cùng bằng lòng hứa gả công chúa Văn Thành xinh đẹp cho Tùng Tán Can Bố.
          Đương thời, có sứ thần của 5 nước đến Trường An cầu hôn, Đường Thái Tông quyết định đưa ra mấy vấn đề khó để thử khảo sát các sứ thần, ai trả lời chính xác, sẽ gả công chúa Văn Thành cho quốc vương của người đó. Đường Thái Tông gọi thị tùng lấy ra một viên trân châu và một sợi dây tơ, nói với các sứ thần:
          - Ai có thể xỏ sợi dây này xuyên qua lỗ của viên trân châu, sẽ gả công chúa Văn Thành cho quốc vương của người đó.
          Hoá ra viên trân châu này có tên là “Cửu khúc trân châu” 九曲珍珠, ở giữa có một lỗ nhỏ quanh co ngoằn ngoèo. Sợi dây tơ mềm làm sao có thể xuyên qua được? Mấy vị sứ thần cầm sợi dây ngơ ngác. Chỉ có Lộc Đông Tán nghĩ ra một cách, ông tìm một con kiến, buộc sợi dây tơ vào mình nó, rồi đem kiến thả vào một đầu của lỗ, sau đó thổi hơi vào. Qua một lúc sau, con kiến bò ra ở đầu lỗ bên kia, sợi dây cũng theo đó mà xuyên qua được.
          Tiếp đó, Đường Thái Tông lại ra vấn đề thứ 2, sai người đánh xe ngựa dẫn đến 100 con ngựa mẹ và 100 con ngựa con, bảo các sứ thần nhận ra được quan hệ mẹ con của 100 cặp ngựa đó. Khi các sứ thần thúc thủ vô phương, Lộc Đông Tán lanh lợi, đem số ngựa con vây riêng ra, chỉ cho ăn cỏ mà không cho uống nước. Qua một ngày sau, lại thả ngựa con ra, ngựa con khát nước liền tìm đến mẹ của nó để bú. Thế là quan hệ mẹ con của chúng đã thấy rõ. Lộc Đông Tán nói rằng:
          - Đã đáp được 2 vấn đề khó, xin hoàng thượng gả công chúa Văn Thành cho Tán phổ của chúng tôi đi!
          Đường Thái Tông nói rằng:
          - Hãy còn một vấn đề thứ 3, sau đó sẽ quyết định.
          Đêm đó, chuông trống trong hoàng cung đều vang lên, Đường Thái Tông đột nhiên truyền triệu tập sứ thần các nước vào cung, mấy vị sứ thần vội vàng ăn mặc chỉnh tề nhanh chóng đến cung. Lộc Đông Tán nghĩ đến việc mình không quen đường, liền ghi kí hiệu làm dấu ở những ngã rẽ hoặc nơi ngã tư. Sau khi 5 vị sứ thần đến đủ, Đường Thái Tông liền nói:
          - Các khanh tự về đi, ai về đến chỗ của mình trước, sẽ gả công chúa Văn Thành cho quốc vương người đó.
Lộc Đông Tán theo kí hiệu đánh dấu nhanh chóng về đến chỗ mình trước tiên. 4 vị sứ thần kia do không thuộc đường nên mãi đến trời sáng mới về tới.
          Năm 641, Đường Thái Tông phái Thượng thư bộ Lễ, Giang Hạ Vương Lí Đạo Tông 江夏王李道宗hộ tống công chúa Văn Thành vào đất Tạng. Tùng Tán Can Bố đích thân thống lĩnh quân đội đến Bá Hải 柏海 (nay là hồ Trát Lăng 扎陵tỉnh Thanh Hải 青海) nghinh đón.
          Công chúa văn Thành đến Thổ Phồn, không chỉ mang theo các loại ngũ cốc, hạt giống các loại rau, mà còn mang theo cả công nghệ phẩm, dược liệu, trà cùng các loại thư tịch. Về sau, công chúa Văn Thành đích thân chỉ dạy nông dân Thổ Phồn trồng rau và trồng lúa, bảo những thợ người Hán lắp những cối xay dùng sức nước ở các con sông nhỏ, dạy người dân Thổ Phồn xay lúa mạch. Thợ người Hán còn dạy người dân Thổ Phồn cách luyện kim, chế tạo nông cụ, dệt vải, làm đồ gốm, còn ủ rượu, làm giấy, chế mực v.v... Trước đó Thổ Phồn không có văn tự, gặp việc chỉ dùng dây thắt nút, hoặc khắc phù hiệu lên tấm gỗ để biểu thị. Công chúa Văn Thành khuyên Tùng Tán Can Bố nghĩ cách tạo chữ. Thế là Tùng Tán Can Bố lệnh cho Tang Trát Bố 桑扎布nghiên cứu, về sau tạo ra được 30 tự mẫu và cách bính âm tạo câu, từ đó Thổ Phồn đã có văn tự của mình.

Chú của người dịch
1- Tán phổ 赞普:
          Trong Tân Đường thư – Thổ Phồn truyện 新唐书 - 吐蕃传 có ghi:
          Kì tục vị hùng cường viết tán, trượng phu viết phổ, cố hiệu quân trưởng viết “Tán phổ”.
          其俗谓雄强曰赞, 丈夫曰普, 故号君长曰赞普.
          (Tục gọi hùng mạnh là “tán”, trượng phu là “phổ”, cho nên gọi vị quân trưởng là “Tán phổ”.)
          Theo https://baike.baidu.com/item.....

                                                          Huỳnh Chương Hưng
                                                          Quy Nhơn 27/8/2018

Nguyên tác Trung văn
VĂN THÀNH CÔNG CHỦ NHẬP TẠNG
文成公主入藏
Trong quyển
TRUNG HOA THƯỢNG HẠ NGŨ THIÊN NIÊN
中华上下五千年
Chủ biên: Lí Tinh 李晶
Nam Kinh đại học xuất bản xã, 2007

Chia sẻ bài viết

Mã nguồn bởi Huỳnh Chương Hưng
Copyright © 2012 Huỳnh Chương Hưng.
back to top