Thứ Hai, 11 tháng 6, 2018

Dịch thuật: Sử thư thời Xuân Thu Chiến Quốc (tiếp theo)

Đăng lúc  19:02  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật

SỬ THƯ THỜI XUÂN THU CHIẾN QUỐC
(tiếp theo)

          Trang Công biết được thời gian họ nội ứng ngoại hợp, vui mừng nói rằng:
          - Lần này có thể ra tay được rồi!
          Trang Công liền hạ lệnh công tử Lữ thống lĩnh 200 chiến xa đi đến kinh thành công phạt. Bách tính ở kinh thành lần lượt quay lưng với Thúc Đoạn, Thúc Đoạn tháo chạy đến Yển thành 鄢城. Đội quân của Trang Công đuổi theo đến Yển thành, Thúc Đoạn bất đắc dĩ chạy đến nước Cộng .
          Sau khi Trang Công bức Thúc Đoạn tháo chạy, liền bắt giam Khương thị, đồng thời thề rằng:
           - Không đến suối vàng, quyết không gặp mặt.
          Nhưng chẳng bao lâu, lại hối hận đã làm như thế.
          Khảo Thúc 考叔biết được sự việc đó, nhân lúc hiến dâng cống phẩm đến gặp Trang Công. Khi Trang Công khoản đãi, Khảo Thúc cố ý để thịt qua một bên. Trang Công hỏi vì sao lại làm như thế. Khảo Thúc đáp rằng:
          - Tiểu nhân còn mẹ già, những thứ ở nhà bà đều đã ăn qua, chỉ chưa nếm được những món ngon của quốc quân. Nay xin quốc quân cho phép tiểu nhân đem những miếng thịt này về nhà cho mẹ.
          Trang Công nghe qua, cảm khái than rằng:
          - Ôi! Khanh hãy còn có mẹ, ta thì không!
          Khảo Thúc cố ý hỏi:
          - Xin hỏi đại vương, những lời đó có ý gì?
          Trang Công thuật lại sự việc mình đã thề không gặp Khương thị, đồng thời nói rằng rất hối hận về việc đó.
          Khảo Thúc nói rằng:
          - Điều đó có gì là khó đâu? Chỉ cần đào một đường hầm, đào đến lúc gặp nước suối, đại vương cùng lão phu nhân gặp mặt nơi đó, sẽ không có ai nói đại vương phản lại lời thề đâu.
          Trang Công cảm thấy rất có lí, bèn làm theo. Từ đó, Trang Công và Khương thị khôi phục lại mối quan hệ mẹ con.
          Tác phẩm Trịnh Bá khắc Đoạn vu Yển không chỉ ghi chép lại lịch sử, mà còn dùng giọng văn đĩnh đạc khắc hoạ một cách sinh động tính cách nguỵ thiện âm hiểm của Trịnh Trang Công, tính tự tư của Khương thị , sự ngu xuẩn và lòng tham quyền thế của Thúc Đoạn. Thông qua câu chuyện lịch sử này, tác giả đã vạch trần và phê bình nội bộ tập đoàn thống trị quý tộc vì tranh quyền đoạt lợi mà gây ra tình huống cốt nhục tương tàn.
Trong sử liệu mà sử quan các nước thời Xuân Thu ghi chép, còn có một tác phẩm khác tương đối nổi tiếng, đó là Quốc ngữ 国语. Có người cho rằng tác phẩm đó do Tả Khâu Minh 左丘明biên soạn. Nhân vì nó không phải viết lời truyện cho Xuân Thu, cho nên cũng gọi là Xuân Thu ngoại truyện 春秋外传. Kì thực, bộ sách này là do người thời Chiến Quốc tập trung sử liệu của các nước biên soạn mà thành. Thể lệ của nó là lấy “quốc” làm đơn vị để thuật lại lịch sử, nội dung chủ yếu là những ngôn luận trọng yếu của quý tộc, cho nên gọi là “Quốc ngữ”. Còn như sự khu biệt giữa Quốc ngữTả truyện, chỉ là sự khác nhau giữa “phân quốc kỉ sự” 分国纪事và “biên niên kỉ sự” 编年纪事 mà thôi.
Nhìn từ phương diện văn học, Quốc ngữ không như Tả truyện, nhưng ở một số thiên cũng có những đoạn miêu tả rất hay. Nhân vì Quốc ngữ chủ yếu ghi chép ngôn luận, nên về phương diện miêu tả đối thoại đa phần tương đối thành công. Thiệu Công gián nhị báng 召公谏弭谤  trong Quốc ngữ chính là một thiên như thế.
          Năm 849 trước công nguyên, Chu Lệ Vương 周厉王nghe theo mưu kế của Vinh Di Công 荣夷公 một kẻ giỏi vơ vét tiền tài, đã thực hành chính sách chuyên lợi, trực tiếp khống chế đối với sản vật tự nhiên của núi rừng sông hồ,  không cho bách tính dựa vào đó để mưu sinh, đồng thời áp chế một cách hung bạo, dẫn đến sự phản đối của bách tính, bách tính lũ lượt chỉ trích Lệ Vương. Nhưng, Lệ Vương cố chấp, ra sức sát hại những người phản đối, cấm chỉ mọi người nói năng.
          Thiệu Công 召公 rất bất mãn cách làm của Lệ Vương, khuyên ông ta rằng:
          - Bách tính chịu không nỗi chính lệnh bạo ngược của ngài.
          Chu Lệ Vương không những không nghe lời khuyên, mà ngược lại còn tìm một vu chúc (người cầu thần vấn quỷ) của nước Vệ, lệnh cho ông ta đi giám sát những người phản đối và chỉ trích mình. Chỉ cần vu chúc báo cáo ai phản đối, Lệ Vương liền giết chết. Như thế, bách tính không có ai còn dám nói những lời phản đối; gặp người quen trên đường, lúc chào nhau cũng chỉ đành dùng mắt ra hiệu.
          Lệ Vương vô cùng vui mừng, nói với Thiệu Công:
          - Ta có biện pháp “nhị báng” 弭谤 rồi (ngăn chặn sự phỉ báng), hiện tại ai cũng không dám phỉ báng ta nữa!
          Thiệu Công nghe Lệ Vương nói như thế, liền giảng một đoạn rất dài:
          - Ngài chẳng qua chỉ là bịt được miệng người. Bịt miệng bách tính, hậu quả của nó đáng sợ hơn ngăn chặn dòng nước. Người trị thuỷ luôn khơi thông đường nước, để nước có thể chảy dễ dàng; người quản lí dân chính, phải mở đường cho bách tính, để họ phát biểu ý kiến. Làm một bậc thiên tử phải thu nạp dư luận, khiến đại thần dâng ca dao dân ca, khiến sử quan dâng những bài giáo huấn lịch sử, khiến nhạc công diễn xướng những ca từ hoà thiện với người. Nên để cho những lời của bách tính có thể đến được bên tai, nên để cho thần tử mạnh dạn nói hết những lời can gián, nên để cho quan thái sử quản về lễ tiết chỉ dạy mọi việc tuân theo quy củ, nên để cho bậc trưởng bối có trí mưu, đức hạnh chỉ dạy mọi việc phải cẩn thận. Có như vậy, những việc mà thiên tử làm sẽ không bao giờ ngược với tình lí, không có nguyện vọng nào mà không phù hợp với bách tính.
          Thiệu Công thấy Lệ Vương có nghe nhưng không để trong lòng, liền tăng thêm ngữ khí, nói rằng:
          - Bách tính có miệng để nghị luận, cũng như trên mặt đất có núi cao sông lớn, có núi cao sông lớn mới sản sinh ra tài vật châu báu; cũng như trên mặt đất có bình nguyên, nơi thấp và ruộng đồng màu mỡ, có những nơi đó mới có y phục lương thực. Miệng của bách tính một khi được nói, việc tốt việc xấu đều phân biệt rõ ràng. Ngài nên làm nhiều những việc mà bách tính cho là tốt, ngăn ngừa những việc mà bách tính cho là xấu, như thế ngài sẽ có được tài nguyên dồi dào, y phục lương thực đầy đủ. Lời của bách tính là những lời mà họ đã nghĩ đi nghĩ lại trong lòng mới nói ra, kềm nén không được nên mới tuôn ra, làm sao có thể bịt lại được? Bịt chặt miệng mọi người thì còn được bao nhiêu người ủng hộ ngài?
          Cho dù Thiệu Công hết lời khuyên bảo, Lệ Vương vẫn không nghe. Và như vậy, bách tính một câu cũng không dám nói. Qua 3 năm, bách tính đã hành động, cuối cùng đuổi Lệ Vương bỏ chạy.
          Tính cách của hai nhân vật Thiệu Công và Lệ Vương trong Thiệu Công gián nhị báng召公谏弭谤 chủ yếu là dùng đối thoại để biểu hiện. Đặc biệt là lời của Thiệu Công, có tình có lí, dễ nghe, biểu hiện kĩ xảo miêu tả cao siêu của tác giả.
          Thời Chiến Quốc xuất hiện nhiều mưu sĩ thuyết khách. Họ thông qua ngôn từ du thuyết để triển khai hoạt động chính trị, từ đó xuất hiện những ghi chép có liên quan các loại ngôn luận và hoạt động của những nhân vật này. Đến triều Tần hoặc đầu thời Tây Hán, có người đem những ghi chép đó chỉnh lí lại thành sách, đó chính là Chiến quốc sách 战国策. Trên thực tế Chiến quốc sách là tập sách ghi chép những sách lược và truyền thuyết thời Chiến Quốc.
          Chiến quốc sách tuy cũng lấy việc ghi chép ngôn luận làm chính, nhưng về phương diện khắc hoạ nhân vật và miêu tả sự kiện lịch sử một cách hình tượng hoá, đều tiến một bước so với Quốc ngữ. Nó thuyết lí rõ ràng, lại giỏi ở chỗ vận dụng tỉ dụ và câu chuyện ngụ ngôn dân gian, do đó hình tượng càng sinh động. Tân Trang khuyến thuyết Sở Tương Vương 辛庄劝说楚襄王 có thể nói là một trong những tác phẩm đại biểu.
          Sau khi Sở Hoài Vương 楚怀王bị Tần Vương lừa gạt chết ở nước Tần, Sở Tương Vương 楚襄王kế vị, ông không những không nghĩ cách chấn hưng nước Sở, mà còn nghe theo bọn tiểu nhân, chìm đắm trong tửu sắc. Đại thần Tân Trang 辛庄 khuyên nên quyết tâm vươn lên, đồng thời cảnh cáo rằng nếu không thì nước Sở sẽ không còn.
          Tương Vương căn bản nghe không lọt tai những lời của Tân Trang, trách mắng ông ta đầu óc u tối. Trong tình hình đó, Tân Trang đến nước Triệu lánh thân một thời gian.
          Tân Trang đến nước Triệu chưa được nửa năm, quả nhiên nước Tần công hạ nhiều nơi trọng yếu của nước Sở. Tương Vương chạy đến Thành Dương 城阳mới nghĩ đến những dự ngôn lúc ban đầu của Tân Trang, liền sai người đón ông ta về nước.
          Tương Vương thấy Tân Trang, xấu hổ nói rằng:
          - Ta lúc đầu không nghe lời khuyên của tiên sinh, đến nỗi ngày nay đến nước này. Hiện ta phải làm sao đây?
          Tân Trang đáp rằng:
          - Lời tục có nói: ‘Nhìn thỏ rồi mới thả chó săn, đó không cho là muộn; mất bò mới lo làm chuồng, đó cũng không cho là chậm.’ Thương Thang và Chu Vũ Vương thời cổ, lúc đầu đất đai chẳng qua chỉ có mấy trăm dặm, về sau có được thiên hạ. Còn Hạ Kiệt và Thương Trụ, vốn có thiên hạ, nhưng cuối cùng bị diệt vong. Nay địa bàn nước Sở so với trước tuy nhỏ hơn, nhưng vẫn còn lớn đến mấy ngàn dặm. Chỉ cần ngài chăm chỉ sửa sai, thi hành đức chính giống Thương Thang, Chu Vũ Vương, nước Sở nhất định cường thịnh trở lại.
          Tiếp đó, Tân Trang dùng nhiều tỉ dụ, nói đi nói lại đạo lí đó.
          - Ngài lẽ nào chưa thấy qua chuồn chuồn sao? Nó chỉ có 6 chân với 4 mảnh cánh mỏng, bay thấp ăn muỗi, ngẩng đầu uống giọt sương, tự cho rằng không lo không lắng. Không ngờ thằng bé nghịch ngợm lấy nước đường bôi trên đầu sợi dây nhỏ, rồi nhắm đến nó mà ra tay. Rốt cuộc chuồn chuồn rơi xuống đất làm  mồi cho lũ kiến.
          Chuồn chuồn cho là nhỏ sao, thế thì chim sẻ cũng như vậy, bay thấp mổ thóc, bay cao dừng lại đậu trên cây, tự cho mình không lo không lắng, không ngờ bị trúng đạn, trở thành món mồi trong bữa rượu của con người.
          Chim sẽ vẫn cho là nhỏ sao, thế thì thiên nga cũng như thế. Nó bơi giữa sông biển, nghỉ bên cạnh hồ lớn, tự cho mình không lo không lắng. Không ngờ bị cung tên bắn trúng, trở thành món ngon thơm phức trong nồi.
          Sau khi vận dụng nhiều tỉ dụ, Tân Trang lại nói đến Tương Vương:
          - Tình hình của ngài cũng như thế. Cơm mà ngài ăn là gạo trắng, đồ trang sức trên xe toàn là vàng bạc, cả ngày cùng bọn tiểu nhân giong ngựa trên thảo nguyên, chẳng nghĩ đại sự trong thiên hạ. Không ngờ đại tướng của Tần Vương tiếp nhận mệnh lệnh, thống lĩnh đại quân đánh  Sở, chiếm lĩnh vùng đất rộng lớn, đuổi ngài chạy xa. Nếu hiện ngài vẫn chưa tỉnh ngộ, thì chỉ sợ nhanh chóng sẽ mất nước.
          Tương Vương nghe qua những lời ấy, sợ đến nỗi sắc mặt trắng bệch, toàn thân run rẩy, vội phong Tân Trang làm Dương Lăng Quân 阳陵君, về sau Tương Vương dùng mưu kế của Tân Trang mới thu phục được quốc thổ.
          Các bộ sử thư Xuân Thu, Tả truyện, Quốc ngữ, Chiến quốc sách đã bảo lưu cho người đời sau nhiều tư liệu lịch sử thời Xuân Thu Chiến Quốc. Mọi người đã dựa vào những bộ sử thư này, từ văn tự mới hiểu được tình hình chính trị, kinh tế, quân sự, tư tưởng. Giá trị văn hoá của những bộ sử thư này là vô cùng, không có cách gì đánh giá được. (hết)

                                                             Huỳnh Chương Hưng
                                                             Quy Nhơn 11/6/2018

Nguyên tác Trung văn
XUÂN THU CHIẾN QUỐC ĐÍCH SỬ THƯ
春秋战国的史书
Trong quyển
VĂN HOÁ NGŨ THIÊN NIÊN
Biên soạn: Vũ Nhân 羽人
Thiếu niên nhi đồng xuất bản xã (không rõ năm xuất bản) 

Chia sẻ bài viết

Mã nguồn bởi Huỳnh Chương Hưng
Copyright © 2012 Huỳnh Chương Hưng.
back to top