Thứ Bảy, 11 tháng 11, 2017

Dịch thuật: Xuất sơn tiểu thảo (Thường dụng điển cố)

Đăng lúc  19:50  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật

XUẤT SƠN TIỂU THẢO
 出山小草

          Ví ẩn sĩ ra làm quan. Cũng được dùng làm từ tự khiêm.
          Điển xuất từ Thế thuyết tân ngữ - Bài điệu 世说新语 - 排调 của Lưu Nghĩa Khánh 刘义庆thời Nam triều.
          Thời Đông Tấn, Tạ An 谢安 sau khi ẩn cư trong núi lại ra làm quan ở chỗ Hoàn Ôn 桓温. Có người tặng cho Hoàn Ôn thảo dược, Hoàn Ôn hỏi Tạ An, tại sao vị thuốc này gọi là “viễn chí” 远志, mà còn có tên là “tiểu thảo” 小草? Hách Long 郝隆 đáp rằng: Điều đó dễ giải thích, khi ẩn cư gọi là “viễn chí”, ra làm quan nữa gọi là “tiểu thảo”. Tạ An nghe qua, mặt có sắc xấu hổ.

Chú của người dịch
     谢公始有东山之志, 后严命屡臻, 势不获己, 始就桓公司马. 于时有人饷桓公草药, 中有远志. 公取以问谢: 此药又名小草何一物而有二称? 谢未即答. 时郝隆在坐, 应声答曰: 此甚易解: 处则为远志, 出则为小草. 谢甚有愧色. 桓公目谢而笑曰: 郝参军此过乃不恶, 亦极有会.”
                                         (世说新语 - 排调)

          Tạ Công thuỷ hữu Đông sơn chi chí, hậu nghiêm mệnh lũ trăn, thế bất hoạch kỉ, thuỷ tựu Hoàn Công Tư mã. Vu thời hữu nhân hướng Hoàn Công thảo dược, kì trung hữu “viễn chí”. Công thủ dĩ vấn Tạ: “Thử dược hựu danh ‘tiểu thảo’, hà nhất vật nhi hữu nhị xưng?” Tạ vị tức đáp. Thời Hách Long tại toạ, ứng thanh đáp viết: “Thử thậm dị giải: xử tắc vi viễn chí, xuất tắc vi tiểu thảo”. Tạ thậm hữu quý sắc. Hoàn Công mục Tạ nhi tiếu viết: “Hách tham quân thử quá nãi bất ố, diệc cực hữu hội”.
                                                              (Thế thuyết tân ngữ - Bài điệu)

          Tạ An vốn có chí hướng ẩn cư ở Đông sơn, sau triều đình nhiều lần ban lệnh xuống, thế bất đắc dĩ mới ra nhậm chức Tư mã cho Hoàn Ôn. Đương thời có người tặng Hoàn Công mấy món thuốc, trong đó có vị “viễn chí”. Hoàn Ôn lấy món đó ra hỏi Tạ An:
- Vị thuốc này lại có tên là ‘tiểu thảo’, sao một vật mà lại có hai tên?
Tạ An chưa trả lời, lúc bấy giờ Hách Long đang ở chỗ ngồi, liền lên tiếng đáp rằng:
- Điều đó rất dễ giải thích: ẩn cư trong núi là “viễn chí”,  khi ra làm quan gọi là “tiểu thảo”.
Tạ An nghe qua, mặt có sắc hổ thẹn. Hoàn Ôn nhìn Tạ An, cười nói rằng:
          - Lời của Tham tướng quân không sai, ta đây cũng nghĩ như vậy.

                                                               Huỳnh Chương Hưng
                                                               Quy Nhơn 11/11/2017

Nguồn
THƯỜNG DỤNG ĐIỂN CỔ
常用典故
Biên soạn: Tôn Lập Quần 孙立群, Lí Ái Trân 李爱珍
Thượng Hải đại học xuất bản xã, 2005

Chia sẻ bài viết

Mã nguồn bởi Huỳnh Chương Hưng
Copyright © 2012 Huỳnh Chương Hưng.
back to top