Thứ Sáu, 27 tháng 10, 2017

Dịch thuật: Nhất vật nhị danh (Thế thuyết tân ngữ)

Đăng lúc  19:10  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật



一物二名
    谢公始有东山之志, 后严命屡臻, 势不获己, 始就桓公司马. 于时有人饷桓公草药, 中有远志. 公取以问谢: 此药又名小草何一物而有二称? 谢未即答. 时郝隆在坐, 应声答曰: 此甚易解: 处则为远志, 出则为小草. 谢甚有愧色. 桓公目谢而笑曰: 郝参军此过乃不恶, 亦极有会.”
                                  (世说新语 - 排调)

NHẤT VẬT NHỊ DANH
          Tạ Công thuỷ hữu Đông sơn chi chí, hậu nghiêm mệnh lũ trăn, thế bất hoạch kỉ, thuỷ tựu Hoàn Công Tư mã. Vu thời hữu nhân hướng Hoàn Công thảo dược, kì trung hữu “viễn chí”. Công thủ dĩ vấn Tạ: “Thử dược hựu danh ‘tiểu thảo’, hà nhất vật nhi hữu nhị xưng?” Tạ vị tức đáp. Thời Hách Long tại toạ, ứng thanh đáp viết: “Thử thậm dị giải: xử tắc vi viễn chí, xuất tắc vi tiểu thảo”. Tạ thậm hữu quý sắc. Hoàn Công mục Tạ nhi tiếu viết: “Hách tham quân thử quá nãi bất ố, diệc cực hữu hội”.
                                                              (Thế thuyết tân ngữ - Bài điệu)

MỘT VẬT MÀ CÓ HAI TÊN
          Tạ An vốn có chí ẩn cư ở Đông sơn, về sau triều đình nhiều lần ban lệnh xuống, thế bất đắc dĩ mới ra nhậm chức Tư mã cho Hoàn Ôn. Đương thời có người tặng Hoàn Ôn mấy món thuốc, trong đó có vị “viễn chí”. Hoàn Ôn lấy món đó ra hỏi Tạ An:
- Vị thuốc này lại có tên là ‘tiểu thảo’, sao một vật mà lại có hai tên?
Tạ An chưa trả lời, lúc bấy giờ Hách Long đang ở chỗ ngồi, liền lên tiếng đáp rằng:
- Điều đó rất dễ giải thích: ẩn cư trong núi là “viễn chí”,  khi ra làm quan gọi là “tiểu thảo”.
Tạ An nghe qua, mặt có sắc hổ thẹn. Hoàn Ôn nhìn Tạ An, cười nói rằng:
          - Lời của Tham tướng quân không sai, ta đây cũng nghĩ như vậy.

Chú của người dịch
Thế thuyết tân ngữ 世说新语 : bộ bút kí tiểu thuyết thuật lại những huyền học ngôn đàm dật sự của sĩ đại phu thời Nguỵ Tấn. Trong đó có thể nhìn thấy ngôn đàm về huyền học thời Nguỵ Tấn đã trở thành phong thượng, mà huyền học chính là lấy tư tưởng Lão Trang làm gốc. Tư tưởng của Đạo gia đối với phương thức tư duy và trạng thái sinh hoạt của sĩ đại phu thời Nguỵ Tấn, thậm chí phong khí của cả xã hội đều sản sinh ảnh hưởng quan trọng. Tác phẩm này do Lâm Xuyên Vương Lưu Nghĩa Khánh 临川王刘义庆, thuộc dòng dõi tông thất nhà Lưu Tống thời Nam Bắc triều đã tập hợp một số văn nhân biên soạn, Lưu Tuấn 刘峻 đời Lương viết lời chú. Toàn sách nguyên có 8 quyển, bản chú của Lưu Tuấn phân làm 10 quyển. Các bản hiện nay đều là 3 quyển phân làm 36 môn như: đức hạnh, ngôn ngữ, chính sự, văn học, phương chính, nhã lượng v.v… Toàn sách tổng cộng hơn 1000 tắc, kí thuật những dật văn dật sự của danh sĩ quý tộc từ cuối đời Hán đến thời Lưu Tống, chủ yếu là những câu chuyện có liên quan đến việc bình luận, thanh đàm huyền ngôn và ứng đối cơ trí của các nhân vật.
          Lưu Nghĩa Khánh 刘义庆 (năm 403 – khoảng năm 444): người Bành Thành 彭城 (nay là Từ Châu 徐州 Giang Tô 江苏), văn học gia thời Nam triều, thuộc dòng dõi tông thất nhà Lưu Tống, được tập phong Lâm Xuyên Vương 临川王, nhậm chức Thứ sử Kinh Châu 荆州. Ông giữ chức được 8 năm, chính tích rất tốt. Sau nhậm chức Thứ sử Giang Châu 江州, được một năm, nhân vì đồng tình với một viên quan bị biếm là Vương Nghĩa Khang 王义康 đã xúc nộ Văn Đế, bị điều về kinh đổi làm Thứ sử Nam Kinh Châu 南京州, Đô đốc gia khai phủ nghi đồng tam ti. Chẳng bao lâu vì bệnh ông từ chức.
Lưu Nghĩa Khánh mất năm Nguyên Gia 元嘉 thứ 21 ở Kiến Khang 建康 (nay là Nam Kinh)
          Lưu Nghĩa Khánh từ nhỏ đã tài hoa xuất chúng, yêu thích văn học. Ngoài Thế thuyết tân ngữ 世说新语 ra, ông còn có tiểu thuyết chí quái U minh lục 幽明录.
          Nguồn http://baike.baidu.com/view/39662.htm
          Tắc Nhất vật nhị danh thuộc môn Bài điệu.

                                                                      Huỳnh Chương Hưng
                                                                      Quy Nhơn 27/10/2017

Nguồn
THẾ THUYẾT TÂN NGỮ
世说新语
Tác giả: Lưu Nghĩa Khánh 刘义庆
Thiểm Tây lữ du xuất bản xã, 2002.

Chia sẻ bài viết

Mã nguồn bởi Huỳnh Chương Hưng
Copyright © 2012 Huỳnh Chương Hưng.
back to top