Thứ Bảy, 1 tháng 7, 2017

Dịch thuật: Dĩ đức ngự tài, thị tài bại đức (Thái căn đàm)

Đăng lúc  22:23  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật



以德御才 恃才败德
    德者才之主, 才者德之奴. 有才无德, 如家无主而奴用事矣. 几何不魍魉猖狂.
                                                                        (菜根谭 - 立德修身)

DĨ ĐỨC NGỰ TÀI, THỊ TÀI BẠI ĐỨC
          Đức giả tài chi chủ, tài giả đức chi nô. Hữu tài vô đức, như gia vô chủ nhi nô dựng sự hĩ. Kỉ hà bất võng lượng xương cuồng.
                                              (Thái căn đàm – Lập đức tu thân)

DÙNG ĐỨC CHẾ NGỰ TÀI, CẬY TÀI LÀM BẠI ĐỨC
          Ở một người, phẩm đức là chủ nhân của tài năng, còn tài năng là nô bộc của phẩm đức. Nếu một người chỉ có tài năng mà thiếu đi phẩm đức thì giống như nhà không có chủ, mọi việc do nô bộc cai quản, như vậy sao lại không xảy ra những việc làm bậy, càn quấy?
Giải thích và phân tích
          Vị hoàng đế khai quốc triều Minh là Chu Nguyên Chương 朱元璋 tuy không biết chữ, người vợ cũng không phải xuất thân từ danh gia khuê các, nhưng các con của họ đều vô cùng xuất sắc. Đó là từ sự giáo dục của Chu nguyên Chương đối với các con. Bài học diệt vong của triều Nguyên đã khiến Chu Nguyên Chương hiểu rõ đạo lí “Vi chính dĩ đức, thí như bắc thần, cư kì sở nhi chúng tinh củng chi.” 为政以德, 譬如北辰, 居其所而众星共之 (dùng đức để làm chính trị giống như sao bắc đẩu ở yên một chỗ, các sao khác đều hướng về). Giang sơn từ trong gian khổ mà có được há có thể trăm năm sau này như giòng nước tuôn chảy ra biển đông? Vì thế Chu Nguyên Chương rất coi trọng việc giáo dục con cái, ông cho rằng: “đức” vừa có thể giúp cho thân thể, vừa có thể giúp cho trí tuệ. Ông coi trọng giáo dục con cái để có được tri thức, còn giúp chúng “chính tâm”, tức giáo dục phẩm đức.
          Một lần lúc trên điện, thái tử cùng các vương yên lặng đứng hầu một bên, Chu Nguyên Chương nghiêm túc giáo huấn rằng:
          - Các con có biết đạo lí “tiến đức tu nghiệp” không? Quân tử thời cổ, đức ở bên trong mà biểu hiện ra bên ngoài, cho nên khí thức cao minh, thiện đạo ngày càng tăng, ác hạnh tà vạy đều rời xa. Bản thân mình tu đạo đã thành, tất ra phục vụ đại chúng, người hiền tập trung bên cạnh, kẻ xấu rời xa. Có thể tiến đức tu nghiệp thì quốc gia thiên hạ không đâu là không trị, nếu không thế thì không gì là không thất bại.
          Để đạt được mục đích làm cho các con “tiến đức tu nghiệp”, Chu Nguyên Chương còn tự mình làm thầy đặt ra phương châm giáo dục. Ông bảo rằng:
          - Thầy giỏi nên làm gương, theo bản tính vốn có mà dạy, bồi dưỡng nhân tài. Với cách giáo dục, quan trọng nhất là phải chính tâm, chính được tâm rồi thì việc gì cũng có thể làm được; chính không được tâm, các loại tư dục sẽ nhân đó mà xâm nhập. Các con cần phải lấy thực học làm chính, không nên học theo những văn sĩ tầm thường, chỉ biết thuộc từ chương, không hề có ích gì cả.
          Theo phương châm đó, sau khi lập quốc, trừ việc xây đại bản đường trong cung ra, Chu Nguyên Chương thu thập các sách vở cổ kim, mời danh Nho các nơi đến, ngoài lấy điển tịch Nho gia để dạy, còn chọn lựa một số nhân sĩ có đức hạnh phong kiến, sung vào làm tân khách cho thái tử, đối với các con, tiến hành giáo dục “đức hạnh” phong kiến  một cách nghiêm túc và có hệ thống. Trên cơ sở  tư tưởng “ngay cả việc bào khúc gỗ, cũng cần phải có thợ giỏi; bức vách vạn kim không thể phó thác cho người thợ vụng về”, Năm Hồng Vũ 洪武 thứ nhất (năm 1368) sau khi lập hoàng thái tử, Chu Nguyên Chương uỷ thác cho các vị trọng thần khai quốc như Lí Thiện Trường 李善长, Từ Đạt 徐达, Thường Ngộ Xuân 常遇春lần lượt kiêm nhiệm chức Thái tử thiếu sư, Thái tử thiếu phó và Thái tử thiếu bảo. Để họ “dùng đạo đức phụ đạo thái tử”, “răn sửa lỗi lầm”, khiến thái tử tiến bộ. Đặc biệt với Tống Liêm 宋濂 được khen tặng là “khai quốc văn thần chi thủ” đã có ảnh hưởng rất lớn đối với việc tu dưỡng đức hạnh của  thái tử.
          Từ việc Chu Nguyên Chương giáo dục con cái, có thể thấy chủ trương của ông: trăm việc học thì lấy đức làm đầu, dục giáo trước tiên phải dục đức. Một cá nhân nếu như muốn học vấn phong phú, tài cao tám đấu, thì đầu tiên cần phải tu dưỡng đức của mình.
          Đức và tài là sự thống nhất hữu cơ, cả hai không thể tách rời, không thể thiên lệch một bên. Chính trị gia đời Tống Tư Mã Quang khi tổng kết bài học khinh nghiệm dùng người trị quốc trong lịch sử đã chỉ ra rằng:
          “Tài là vốn liếng của đức; đức là thống soái của tài”.
          “Đức dựa vào tài để phát huy, tài dựa vào đức để thống soái, cả hai nương vào nhau mà thành, đều quan trọng như nhau. Chỉ có đức tài kiêm bị mới là người hiền”.
          Nhưng sự phát triển của đức tài có thể xuất hiện sự không bằng nhau. Có người đức tương đối tốt, nhưng tài thì kém hơn; có người tuy có tài, nhưng đức lại kém. Đức so với tài, cần chú ý đến đức. Bởi một người năng lực tuy rất mạnh, trí tuệ cao hơn người, nếu phẩm chất xấu, dã tâm lớn thì mối nguy hại gây nên sẽ vô cùng to lớn, thậm chí đến mức hoạ quốc ương dân.
          Phẩm đức là chủ nhân của tài năng, tài năng là nô bộc của phẩm đức, cách ví này rất độc đáo nhưng lại vô cùng thích đáng. Một cá nhân nếu thiếu “đức”, bất luận là người ấy có tri thức uyên bác, năng lực mạnh mẽ hơn người, cũng không thể gọi là một con người hoàn thiện.
         
                                                             Huỳnh Chương Hưng
                                                             Quy Nhơn 01/7/2017

Nguồn
THÁI CĂN ĐÀM
菜根谭
Tác giả: (Minh) Hồng Ứng Minh 洪应明
Biên soạn: Bàng Bác 庞博
Trung Quốc Hoa Kiều xuất bản xã, 2013

Chia sẻ bài viết

Mã nguồn bởi Huỳnh Chương Hưng
Copyright © 2012 Huỳnh Chương Hưng.
back to top