Thứ Năm, 27 tháng 6, 2013

Dịch thuật: Tác giả bài "Sừ hoà nhật đương ngọ" là ai?

Đăng lúc  22:42  |  Thư Mục  Nghiên Cứu - Dịch Thuật

TÁC GIẢ BÀI “SỪ HOÀ NHẬT ĐƯƠNG NGỌ” LÀ AI?

Sừ hoà nhật đương ngọ
Hãn trích hoà hạ thổ
Thuỳ tri bàn trung xan
Lạp lạp giai tân khổ
锄禾日当午
汗滴禾下土
谁知盘中餐
粒粒皆辛苦
Cày ruộng đương lúc ban trưa
Từng giọt mồ hôi rơi xuống
Có ai biết được cơm trên mâm
Từng hạt từng hạt biết bao cay đắng
          Bài thơ ca ngợi nhân dân lao động,  chúng ta thường dùng bài thơ này để giáo dục con cháu. Nhưng tác giả của nó là ai, đến nay vẫn còn là một bí ẩn.
          Cách nói truyền thống là: Bài Sừ hoà nhật đương ngọ là một trong Mẫn nông nhị thủ 悯农二首 cũng gọi là Cổ phong nhị thủ 古风二首, do Lí Thân 李绅 (772 – 846) thi nhân đời Đường sáng tác. Lí Thân là người Vô Tích 无锡 Giang Tô 江苏, tự Công Thuỳ 公垂, ông không chỉ là một trong những người khởi xướng phong trào Tân nhạc phủ thời trung Đường, mà còn là người thực tiễn viết Tân nhạc phủ sớm nhất, từng vì đụng đến bọn quyền quý mà bị hạ ngục. Sáng tác của ông có Nhạc phủ tân đề 乐府新题 20 bài, phong cách thơ của ông đã ảnh hưởng trực tiếp đến sự ra đời thơ tân nhạc phủ của Nguyên Chẩn 白稹, Bạch Cư Dị 白居易.
          Nhưng có người cho rằng, bài thơ này là do nhà thơ đương thời Nhiếp Di Trung 聂夷中 (1) sáng tác. Trong Toàn Đường thi 全唐诗  đem 4 câu thơ này xếp vào loại ngũ ngôn tứ tuyệt vừa để ở mục tên Nhiếp Di Trung, vừa để ở mục tên Lí Thân. Nhiếp Di Trung trong Điền gia nhị thủ 田家二首 đã viết rằng:
Phụ canh nguyên thượng điền
Tử tước sơn hạ hoang
Lục nguyệt hoà vị tú
Quan gia dĩ tu thương

Sừ hoà nhật đương ngọ
Hãn trích hoà hạ thổ
Thuỳ tri bàn trung xan
Lạp lạp giai tân khổ
父耕原上田
子削山下荒
六月和未秀
官家已修仓

锄禾日当午
汗滴禾下土
谁知盘中餐
粒粒皆辛苦
Cha cày ruộng trên cao
Con vỡ hoang dưới núi
Tháng sáu lúa chưa chín
Mà nhà quan đã sửa kho rồi

Cày ruộng đương lúc ban trưa
Từng giọt mồ hôi rơi xuống
Có ai biết được cơm trên mâm
Từng hạt từng hạt biết bao cay đắng

          Bốn câu Sừ hoà nhật đương ngọ ở đây có thêm cước chú là:
Thử thiên nhất tác Lí Thân thi
此篇一作李绅诗
(Thiên này có thuyết cho là thơ của Lí Thân)
          Trong Toàn phương bị tổ 全芳备祖, bản khắc in đời Tống do nhà xuất bản Nông nghiệp xuất bản năm 1982, đã cung cấp đầu mối mới. Bộ sách này thành sách vào giữa thế kỉ thứ 13, nó được xem là từ điển thực vật học sớm nhất trên thế giới. Ở hậu tập quyển 20, dưới mục “Ngũ ngôn tuyệt cú” có bài:
Xuân chủng nhất lạp túc
Thu thâu vạn khoả tử
Tứ hải vô nhàn điền
Nông phu do ngạ tử
春种一粒粟
秋收万颗子
四海无闲田
农夫犹饿死
Mùa xuân gieo một hạt thóc
Đến mùa thu gặt được vạn hạt
Khắp nơi không để ruộng hoang
Thế mà nông phu hãy còn bị chết đói
cho là của Lí Thân.
          Và ở mục “Ngũ ngôn cổ thi” có thu thập toàn văn bài Điền gia 田家  của Nhiếp Di Trung:
Phụ canh nguyên thượng điền
Tử tước sơn hạ hoang
Lục nguyệt hoà vị tú
Quan gia dĩ tu thương
Sừ hoà nhật đương ngọ
Hãn trích hoà hạ thổ
Thuỳ tri bàn trung xan
Lạp lạp giai tân khổ
Nhị nguyệt mại tân ti,
Ngũ nguyệt thiếu tân cốc.
Y đắc nhãn tiền sang,
Oan khước tâm đầu nhục
Ngã nguyện quân vương tâm
Hoá tác quang minh chúc
Bất chiếu ỷ la diên
Chỉ chiếu đào vong ốc
父耕原上田
子削山下荒
六月和未秀
官家已修仓
锄禾日当午
汗滴禾下土
谁知盘中餐
粒粒皆辛苦
二月卖新丝
五月粜新谷
医得眼前疮
剜却心头肉
我愿君王心
化作光明烛
不照绮罗筵
只照逃亡屋
Cha cày ruộng trên cao
Con vỡ hoang dưới núi
Tháng sáu lúa chưa chín
Mà nhà quan đã sửa kho rồi
Cày ruộng đương lúc ban trưa
Từng giọt mồ hôi rơi xuống
Có ai biết được cơm trên mâm
Từng hạt từng hạt biết bao cay đắng
Tháng hai bán tơ mới dệt
Tháng năm bán thóc mới có.
Tuy chữa được vết thương trước mắt,
Nhưng lại khoét mất thịt trong lòng.
Cầu mong lòng quân vương
Hoá thành ngọn đuốc sáng
Đừng soi nơi chiếu tiệc của người mặc lụa là gấm vóc
Mà nên soi nơi nhà của những người không có cái ăn đã bỏ đi tìm cái ăn.
          Theo Đường thi kỉ sự 唐诗纪事, thì Nhiếp Di Trung:
Phấn thân thảo trạch, bị thường tân sở, vưu vi thanh khổ
奋身草泽,备尝辛楚,尤为清苦
          (Xuất thân chốn quê mùa, nếm đủ mùi tân khổ, cuộc sống nghèo nàn thanh bạch)
          Do bởi ông xuất thân bần hàn, sau khi thi đậu chỉ làm qua huyện uý tiểu lại, một chức quan nhỏ, vì thế ông hiểu được nỗi thống khổ của nông dân, rất thông cảm với cuộc sống nghèo nàn thanh bạch của họ, ông đả kích hiện tượng bóc lột nông dân trong xã hội phong kiến. Thơ của Nhiếp Di Trung mà trong Toàn Đường thi thu thập, những bài như bài Điền gia 田家 phản ánh hiện thực cuộc sống nông dân và cảnh tượng nông thôn chiếm đến 1/4 . Nhìn từ điểm này, bài thơ này rất giống tác phẩm của Nhiếp Di Trung.
          Trong Bắc mộng toả ngôn 北梦琐言 ghi rằng:
          ….. hữu Nhiếp Di Trung, ….. tinh vu cổ thể, hữu “Công tử gia” thi vân:
Chủng hoa vu tây viên
Hoa phát thanh lâu đạo
Hoa hạ nhất hoà sinh
Khử chi vi ác thảo
Hựu vân:
Sừ hoà nhật đương ngọ
Hãn trích hoà hạ thổ
Thuỳ tri bàn trung xan
Lạp lạp giai tân khổ
          ….. 有聂夷中, ….. 精于古体, 公子家诗云:
种花于西园
花发青楼道
花下一禾生
去之为恶草
又云:
锄禾日当午
汗滴禾下土
谁知盘中餐
粒粒皆辛苦
          (….. có Nhiếp Di Trung, ….. giỏi cổ thể, có bài “Công tử gia” 公子家 rằng:
Trồng hoa ở tây viên
Hoa nở phía bên lầu
Dưới hoa mọc một lên cây lúa
Nhổ bỏ đi vì cho là loài cỏ xấu
Và có bài:
Cày ruộng đương lúc ban trưa
Từng giọt mồ hôi rơi xuống
Có ai biết được cơm trên mâm
Từng hạt từng hạt biết bao cay đắng).
           Tác giả sách là Tôn Quang Hiến 孙光宪 , người khoảng thời Ngũ đại đến thời Tống, khi ông viết thành sách này cách thời đại của Nhiếp Di Trung chưa đến mấy chục năm, thì hầu như có thể tin được.
          Như vậy, tác giả chân chính của bài Sừ hoà nhật đương ngọ không phải là Lí Thân, mà là Nhiếp Di Trung. Nhưng có người lại đề xuất, chỉ dựa vào Bắc mộng toả ngôn mà đoán định vẫn chưa thể khiến mọi người hoàn toàn tin phục. Xem ra, bí ẩn về tác giả bài Sừ hoà nhật đương ngọ còn cần phải đợi sự khảo chứng nhiều hơn của các học giả.

CHÚ CỦA NGƯỜI DỊCH
 (1)- NHIẾP DI TRUNG 聂夷中 (837 – 884): tự Thản Chi 坦之, người Hà Đông, có thuyết cho là Hà Nam, thi đậu năm Hàm Thông 咸通 thứ 12 (năm 871). Do bởi thời cuộc động loạn, ông lưu lại Trường An rất lâu, sau đó được bổ chức Uý ở huyện Hoa Âm. Phong cách thơ của Nhiếp Di Trung bình dị nhưng nội dung rất sâu sắc. Tác phẩm đại biểu có Vịnh điền gia 咏田家, Điền gia nhị thủ 田家二首, Đoản ca 短歌, Tảo phát Nghiệp bắc kinh cổ thành 早发邺北经古城, Tạp oán 杂怨. Trong đó được lưu truyền rộng rãi có Vịnh điền gia  và bài 1 của Điền gia nhị thủ. Riêng bài 2 của Điền gia nhị thủ, người đời sau đa số cho là tác phẩm của Lí Thân.
          Nguồn http://baike.baidu.com/view/16706.htm

                                                                          Huỳnh Chương Hưng
                                                                          Quy Nhơn 27/6/2013

Nguyên tác Trung văn
“SỪ HOÀ NHẬT ĐƯƠNG NGỌ” NHẤT THI ĐÍCH TÁC GIẢ
锄禾日当午一诗的作者
Trong quyển
TRUNG QUỐC VỊ GIẢI CHI MÊ
中国未解之谜
Chủ biên: Tôn Thiệu Vũ 孙绍武
Hô Hoà Hạo Đặc: Viễn phương xuất bản xã, 2009

Chia sẻ bài viết

Mã nguồn bởi Huỳnh Chương Hưng
Copyright © 2012 Huỳnh Chương Hưng.
back to top